Thứ năm, 13/08/2020, 07:32 AM
  • Click để copy

Bảo tồn những giá trị văn hoá để phát triển du lịch

Câu chuyện bảo tồn những giá trị văn hoá để phát triển du lịch là vấn đề được quan tâm trong thời gian dài vừa qua. Tuy nhiên, đã có không ít trường hợp đẩy phát triển du lịch vào thế đối lập với công tác bảo tồn những giá trị văn hoá.

 Lời giới thiệu: Chúng tôi xin giới thiệu bài viết: "Văn hóa và Du lịch – Đôi điều suy nghĩ" của ông Nguyễn Văn Mỹ - Chủ tịch Công ty Du lịch Lửa Việt Tours, Uỷ viên BCH Hiệp hội Du lịch Việt Nam.

Du lịch gắn liền với phát triển, với những điều mới mẻ, còn văn hóa lại đề cao việc giữ gìn bản sắc, bảo tồn các giá trị lịch sử. Đã có những tranh luận, bất đồng, thậm chí phủ nhận lẫn nhau giữa văn hóa và du lịch.

Văn hóa là khái niệm rất rộng, bao gồm toàn bộ hành vi, ứng xử trong cuộc sống của con người; gắn liền với lịch sử, truyền thống lẫn hiện tại và tương lai. Chỉ có văn hóa du lịch, chứ không có du lịch văn hóa kiểu du lịch sinh thái, dã ngoại, thể thao, du lịch MICE…, bởi du lịch vốn là hoạt động văn hóa.

Du lịch, nôm na là đi chơi, ra khỏi nhà và lưu trú qua đêm. Du lịch là nhu cầu tất yếu của con người mà cuộc sống luôn tìm cách đáp ứng.

Du lịch gắn liền với phát triển, với những điều mới mẻ. Không ít người cho rằng, bên cạnh hiệu quả kinh tế nhãn tiền, du lịch là tác nhân làm hỏng môi trường, phá vỡ cảnh quan và nhiều hệ lụy tiêu cực.

Có vẻ như đối lập với du lịch, văn hóa đề cao việc giữ gìn bản sắc, bảo tồn các giá trị lịch sử. Đã có những tranh luận, bất đồng, thậm chí phủ nhận lẫn nhau giữa văn hóa và du lịch.

Nguyên nhân của những ngộ nhận

Bản chất của du lịch là phát triển, là mới mẻ nên không phải tự nhiên mà đối nghịch với văn hóa. Ở Việt Nam, bê tông cốt thép trở thành hội chứng mọi nơi, mọi lúc.

Từ cổng chào, ghế đá, hang động, tiểu cảnh cho đến nhà cửa cạnh núi, giữa rừng. Từ giả đá, giả gỗ tới giả động thực vật và con người.

Tự thân bê tông không có lỗi, cũng giống như phát minh ra vũ khí là để tự vệ, để bảo vệ đất nước chứ không nhằm xâm lược nước khác.

Công trình nhà nghỉ, quán cà phê Mã Pì Lèng Panorama nằm trên đèo Mã Pí Lèng, đoạn trên hẻm vực Tu Sản (Mèo Vạc, Hà Giang). (Ảnh: VNE).

Công trình nhà nghỉ, quán cà phê Mã Pì Lèng Panorama nằm trên đèo Mã Pí Lèng, đoạn trên hẻm vực Tu Sản (Mèo Vạc, Hà Giang). (Ảnh: VNE).

Vấn đề là sử dụng thế nào để có hiệu quả hay nhất. Tất cả đều do con người, thủ phạm chính của mọi nguyên nhân. Cái gì cũng vậy, lạm dụng tùy tiện đều gây hệ lụy nguy hại.

Bê tông có mặt khắp nơi trong cuộc sống hiện đại. Từ cột điện, cầu, đường đến nhà ở và các công trình xây dựng.

Có những kiến trúc để đời như đền Pantheon (118 – 126 ở Ý), kênh đào Panama (1904 – 1914, dài 77km ở Trung Mỹ), đập Hoover (1931 – 1936, dài 180km ở Mỹ), Burj Khalifa (2004 – 2008, nhà chọc trời 829 m, cao nhất thế giới ở Dubai, UAE)…

Với ngành du lịch, bê tông càng gần gũi, không thể thiếu và góp phần vào sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghiệp không khói toàn thế giới.

Bê tông gắn liền với đô thị; nhà lá, nhà gỗ lẻ loi giữa phố có thể tạo nên sự lạ lẫm, khập khiễng trong quy hoạch.

Và các công trình bê tông giữa thiên nhiên xanh mát lại như ung nhọt. Du khách không chỉ khó chịu mà còn thành kiến, ác cảm với những công trình như vậy. Ở Việt Nam hiện nay, du khách sẽ dễ dàng nhìn thấy những cổng chào giả cổ thụ có mặt khắp các khu du lịch gọi là sinh thái.

Phá rừng, bạt núi, chiếm sông, lấn biển để làm chùa, làm cáp treo, làm du lịch gắn mác sinh thái và tâm linh… Và tất nhiên, những công trình như vậy đang bị dư luận phản đối kịch liệt.

Ngay cả những việc trùng tu, phục dựng, nhân danh bảo tồn cũng đang bị lạm dụng và biến tướng. Nhiều nhất là các đình chùa, địa phương nào cũng bị phản đối.

Chùa Trăm Gian từng được quan tâm nhiều sau khi có những vi phạm trùng tu di tích. (Ảnh: M.K/Giác Ngộ).

Chùa Trăm Gian từng được quan tâm nhiều sau khi có những vi phạm trùng tu di tích. (Ảnh: M.K/Giác Ngộ).

Trùng tu mà như phá, cứ tùy tiện làm theo cảm tính của người quản lý. Sơn phết thì lòe loẹt, lố lăng. Phục dựng thì lập lờ gian dối, đánh tráo thật – giả. Toàn là xây (dựng), phá (rừng, núi, sông, hồ) không phép tắc.

Bảo tồn và Du lịch – Cặp phạm trù tương hỗ

Thực tế ở các nước có ngành công nghiệp không khói phát triển đã chứng minh – bảo tồn và du lịch, là cặp phạm trù tương hỗ, có tác động qua lại, thúc đẩy chứ không triệt tiêu như nhiều người đang nghĩ.

Có chăng là mâu thuẫn đối kháng giữa lợi ích cộng đồng và các lợi ích nhóm (chủ đầu tư). Muốn bảo tồn hiệu quả phải biết phát triển đúng hướng. Muốn du lịch bền vững phải biết bảo tồn đúng cách.

Nếu thật sự cầu thị, phải biết dựa vào dân và lắng nghe phản biện của các nhà khoa học để tìm tiếng nói chung, hài hòa lợi ích. Lợi ích của cộng đồng, trong đó có các nhà đầu tư là giá trị cốt lõi.

Bảo tồn không có nghĩa là giữ nguyên hiện trạng, kể cả các giá trị phi vật thể. Thời gian là kẻ thù của di sản, không có ngoại lệ. Các di sản vật thể phải được duy tu, tôn tạo đúng lúc và đúng cách thì mới phát huy hiệu quả.

Các di sản phi vật thể cũng cần được sàng lọc, loại bỏ những yếu tố tiêu cực để thích nghi với cuộc sống hiện tại.

Homestay A Chu (người H’Mông ở Hua Tạt, Vân Hồ, Sơn La) được Tổng cục Du lịch vinh danh là “Điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu nhất” năm 2018.

Ảnh minh hoạ: Dương Minh Bình/Tạp chí Du lịch TP. HCM.

Ảnh minh hoạ: Dương Minh Bình/Tạp chí Du lịch TP. HCM.

Trải nghiệm văn hóa với người H’Mông, dù ở nhà tập thể, phòng riêng hay phòng Six Senses đều có gối, nệm dày 2 tấc, thay hàng ngày, được đón tiếp bằng welcome drink. Làm nhà mới thì quá tốn kém, bản toàn dân nghèo.

Nâng cột nâng sàn để biến thành nhà ăn và lễ tân thì bị kết tội “phá vỡ cấu trúc văn hóa”. Giữ nguyên cấu trúc thì không làm du lịch được.

Sau cả tuần thuyết phục, tranh luận, cuối cùng anh chàng Tráng A Chu liều lĩnh phá cách. Ngôi nhà sàn tuềnh toàng được nâng cột, nâng nền và dặm vá lại. Nệm gối của người H’Mông được thay bằng nệm gối chuẩn 4 sao.

Chỗ ngủ tập thể có rèm ngăn, có đèn đọc sách, mỗi chỗ có 2 ổ cắm điện. Nhà vệ sinh làm mới, thoáng sạch. Vật liệu toàn tận dụng tại chỗ, rẻ mà bền, lại lạ mắt. Trang trí hoa văn, họa tiết H’Mông và các món ngon được chế biến từ nguyên liệu H’Mông (các đầu bếp 5 sao hướng dẫn).

Nhờ sự phá cách nhỏ, văn hóa H’Mông không chỉ phục hồi mà phát triển mạnh mẽ. Từ trang phục, văn nghệ, phong tục, cho tới ẩm thực, sinh hoạt…

Với cách làm này, sự phá cách không ảnh hưởng lớn đến bản sắc nhà ở của người H’Mông, nhưng đã giúp người dân, không chỉ “xóa đói giảm nghèo”, mà còn làm giàu chính đáng và góp phần xây dựng nông thôn mới.

Thiết kế phòng nghỉ của một homestay mang phong cách nhà sàn độc đáo, vừa tiện nghi với những tiêu chuẩn 4 sao, lại vừa đảm bảo tính thẩm mỹ cho cảnh quan núi rừng tự nhiên – Ảnh: Dương Minh Bình

Tôi cứ ngẩn ngơ, giá mà thay được khối bê tông cứng ngắc ở một khách sạn 4 sao giữa núi rừng bằng các nhà sàn dân tộc thoáng mát, đủ tiện nghi, hòa hợp với thiên nhiên thì hay biết mấy. Chẳng bao giờ sợ ế phòng.

Tôi cứ tiếc cho mấy khối bê tông như lô cốt, lạc lỏng nhìn ra biển. Chẳng bù cho các Six Senses Resort do nước ngoài đầu tư. Giản đơn mà lịch lãm, hài hòa với môi trường, cảnh quan.

Và còn rất nhiều điều đáng tiếc nữa trong việc làm du lịch của người Việt. Các di tích cổ, cảnh quan thiên nhiên… tự thân đã toát lên giá trị văn hóa đặc thù, hà cớ gì cứ phải đua nhau xây mới, làm mới kệch cỡm.

“Cây có cội, suối có nguồn”. Coi thường bảo tồn là xóa bỏ nguồn cội. Phá hủy các di sản văn hóa là có lỗi với dân tộc.

Lịch sử đã chứng minh “diệt chủng văn hóa nguy hại gấp hàng trăm lần diệt chủng con người”.

Những hành vi làm cho bảo tồn và du lịch mâu thuẫn đối kháng hiện nay là một phần của biểu hiện diệt chủng văn hóa.

Rất may là gần đây, qua báo chí và mạng xã hội, dư luận đã thức tỉnh, xã hội lên án mạnh mẽ. Các nhà đầu tư tâm huyết và có trách nhiệm đang tìm cách cân đối lợi ích, hài hòa giữa bảo tồn và du lịch để phát triển bền vững.

* Tiêu đề bài viết do Travelmag đặt.

'Luồng xanh' cho du lịch cất cánh: 'Covid-19 buộc tất cả phải chọn chuyển đổi số hay không tồn tại'
'Luồng xanh' cho du lịch cất cánh: 'Covid-19 buộc tất cả phải chọn chuyển đổi số hay không tồn tại'
18/05/2022 Phân tích

Tại diễn đàn “Luồng xanh” cho du lịch cất cánh – Chuyên đề II: Chuyển đổi số: Động lực phát triển bền vững", ông Hoàng Quang Phòng cho rằng Covid-19 làm cho ngành du lịch trải qua những ngày đau đớn và chính cơn "sóng thần" này đẩy tất cả buộc phải lựa chọn: chuyển đổi số hay là không tồn tại nữa”?

Ứng dụng công nghệ số trong phát triển du lịch Hà Nội
Ứng dụng công nghệ số trong phát triển du lịch Hà Nội
06/05/2022 Nghiên cứu

Trước ảnh hưởng tiêu cực của đại dịch Covid-19, chuyển đổi số được các công ty du lịch triển khai mạnh mẽ hơn.

Tiềm năng du lịch to lớn và lời kêu gọi doanh nghiệp đến Kon Tum để viết lên thành công
Tiềm năng du lịch to lớn và lời kêu gọi doanh nghiệp đến Kon Tum để viết lên thành công
25/04/2022 Nghiên cứu

Theo Bộ trưởng Bộ VH-TT&DL Nguyễn Văn Hùng, du lịch Kon Tum trên bản đồ Việt Nam vẫn đang là tờ giấy trắng và các doanh nghiệp hãy đến với Kon Tum để viết lên thành công của chính mình.

Những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngành du lịch hậu Covid-19
Những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngành du lịch hậu Covid-19
03/04/2022 Thống kê

Trong khuôn khổ VITM Hà Nội 2022, Hiệp hội Du lịch Việt Nam đã phối hợp cùng các đơn vị liên quan tổ chức hội thảo Khôi phục và phát triển nguồn nhân lực du lịch trong bối cảnh bình thường mới.

Năm định hướng phục hồi du lịch và những vấn đề cần phải giải quyết
Năm định hướng phục hồi du lịch và những vấn đề cần phải giải quyết
01/04/2022 Nghiên cứu

Tại Diễn đàn "Phục hồi Du lịch Việt Nam, định hướng mới, hành động mới", bên cạnh 5 định hướng do Tổng cục trưởng Nguyễn Trùng Khánh đưa ra, các đại biểu cũng đã thảo luận về những vấn đề cấp bách để du lịch nhanh chóng phục hồi và phát triển.

Những vấn đề du lịch Việt Nam phải đối diện khi mở cửa
Những vấn đề du lịch Việt Nam phải đối diện khi mở cửa
23/03/2022 Nghiên cứu

Tại buổi thảo luận với chủ đề "Việt Nam - Trải nghiệm trọn vẹn", các vấn đề về nguồn nhân lực, việc làm mới các sản phẩm du lịch cũng như bảo đảm an toàn cho du khách... đã được đem ra thảo luận, phân tích.

Đề nghị 5 điểm nhằm nhanh chóng mở lại hoạt động du lịch
Đề nghị 5 điểm nhằm nhanh chóng mở lại hoạt động du lịch
22/03/2022 Phân tích

Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL Hoàng Đạo Cương cho hay Bộ chính thức phát động mở lại các hoạt động du lịch trên phạm vi cả nước và đề nghị 5 điểm đối vơi scác địa phương, các điểm đến, các doanh nghiệp nhằm nhanh chóng mở lại hoạt động du lịch, đẩy nhanh tốc độ phục hồi du lịch trong điều kiện bình thường mới.

Mở cửa toàn diện du lịch: 'Trách nhiệm đang đặt lên vai các doanh nghiệp du lịch'
Mở cửa toàn diện du lịch: 'Trách nhiệm đang đặt lên vai các doanh nghiệp du lịch'
19/02/2022 Phân tích

Đề cập tới quyết định mở cửa toàn diện du lịch của Chính phủ, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Du lịch Việt Nam Vũ Thế Bình cho rằng "trách nhiệm đang đặt lên vai các doanh nghiệp du lịch, phải chứng minh chính sách mở cửa là đúng đắn".

Giải pháp nào cho chuyển đổi số du lịch Việt Nam?
Giải pháp nào cho chuyển đổi số du lịch Việt Nam?
19/01/2022 Nghiên cứu

Chuyển đổi số hoạt động du lịch theo hướng cung cấp đầy đủ thông tin và trải nghiệm trực tuyến cho khách du lịch trước khi thực hiện chuyến đi và trong khi thực hiện chuyến đi theo thời gian thực.

Cơ hội, thách thức cho chuyển đổi số du lịch Việt Nam
Cơ hội, thách thức cho chuyển đổi số du lịch Việt Nam
19/01/2022 Phân tích

Theo ông Nguyễn Huy Dũng, bên cạnh những cơ hội thì tư duy, nhận thức đối với xu hướng phát triển tất yếu của du lịch thông minh, chuyển đổi số du lịch chưa cao là một trong những thách thức...

Ngành tài chính đã hỗ trợ du lịch vượt khó như thế nào?
Ngành tài chính đã hỗ trợ du lịch vượt khó như thế nào?
18/01/2022 Nghiên cứu

Bên cạnh những giải pháp về thuế, phí và lệ phí, ngành tài chính còn áp dụng giải pháp về chi ngân sách nhà nước và một số giải pháp khác nhằm hỗ trợ du lịch vượt khó do Covid-19.

Lộ trình phục hồi và phát triển du lịch Việt Nam
Lộ trình phục hồi và phát triển du lịch Việt Nam
17/01/2022 Nghiên cứu

Lộ trình phục hồi và phát triển du lịch Việt Nam dự kiến chia 2 giai đoạn kèm theo các nhiệm vụ, giải pháp ưu tiên cụ thể: mở lại du lịch nội địa và du lịch quốc tế; phục hồi và phát triển đạt mức trước dịch.

5 đề xuất lớn để du lịch Đà Nẵng sớm phục hồi trong bối cảnh mới
5 đề xuất lớn để du lịch Đà Nẵng sớm phục hồi trong bối cảnh mới
16/01/2022 Nghiên cứu

Theo ông Lê Trung Chinh, để tạo điều kiện thuận lợi giúp du lịch Đà Nẵng nói riêng và du lịch Việt Nam nói chung sớm phục hồi và phát triển trong bối cảnh mới, thành phố này có đề xuất một số nội dung giải pháp, chính sách thu hút đầu tư, phát triển du lịch.

Du lịch Đà Nẵng và những biện pháp để phục hồi trước ảnh hưởng do Covid-19
Du lịch Đà Nẵng và những biện pháp để phục hồi trước ảnh hưởng do Covid-19
16/01/2022 Nghiên cứu

Với việc chuẩn bị để có tên trong 5 điểm đến thí điểm đầu tiên trong việc đón khách du lịch quốc tế, Đà Nẵng đã thể hiện mong muốn mạnh mẽ từng bước khôi phục hoạt động du lịch trong nước và quốc tế

Những chính sách đã từng giúp du lịch Đà Nẵng có bước phát triển đột phá
Những chính sách đã từng giúp du lịch Đà Nẵng có bước phát triển đột phá
16/01/2022 Nghiên cứu

Theo vị Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng, một số chính sách đã giúp cho du lịch Đà Nẵng phát triển đột phá trong việc hình thành sản phẩm du lịch đặc sắc, cũng như tăng trưởng vượt bậc về số lượng khách du lịch và tổng thu du lịch so với giai đoạn trước đây.

Du lịch Ninh Bình: Phát triển thương hiệu gắn với di sản Tràng An, cố đô Hoa Lư
Du lịch Ninh Bình: Phát triển thương hiệu gắn với di sản Tràng An, cố đô Hoa Lư
14/01/2022 Nghiên cứu

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình, trong thời gian tới, tỉnh Ninh Bình sẽ định vị, phát triển thương hiệu du lịch gắn với hình ảnh, giá trị Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới Quần thể danh thắng Tràng An, di tích lịch sử - văn hóa Cố đô Hoa Lư, hướng tới ngành du lịch xanh, bền vững.

Những kinh nghiệm phát triển của du lịch Ninh Bình
Những kinh nghiệm phát triển của du lịch Ninh Bình
14/01/2022 Nghiên cứu

Trong những năm qua, du lịch Ninh Bình có nhiều khởi sắc. Tỉnh đã chuyển đổi các khu vực núi non, canh tác nông nghiệp khó khăn thành các khu vực phát triển du lịch, dần hình thành các điểm đến du lịch nổi tiếng trong và ngoài nước.

Hoàn thuế cho du khách quốc tế mua hàng tại Việt Nam như thế nào?
Hoàn thuế cho du khách quốc tế mua hàng tại Việt Nam như thế nào?
13/01/2022 Nghiên cứu

Theo chuyên gia tư vấn thuế, việc hoàn thuế GTGT cho khách du lịch quốc tế mua hàng hóa tại Việt Nam, mang về nước khi xuất cảnh được thực hiện theo một số hình thức khác nhau, nhưng được phân theo 3 nhóm.

Hoạt động kinh doanh du lịch dưới góc nhìn của chuyên gia về tài chính và thuế
Hoạt động kinh doanh du lịch dưới góc nhìn của chuyên gia về tài chính và thuế
13/01/2022 Nghiên cứu

Dù đã có các gói giải pháp về gia hạn, miễn giảm thuế, phí... trong năm 2020, 2021 đối với hoạt động du lịch và một số ngành nghề có liên quan trực tiếp đến du lịch như vận tải hàng không, khách sạn, lưu trú... nhưng ngành du lịch vẫn còn rất nhiều khó khăn, thách thức.