travelmag
travelmag
Thứ tư, 14/10/2020, 11:44 AM
  • Click để copy

Chăm sóc sức khoẻ và thị trường y tế Việt Nam

Chăm sóc sức khỏe là một ngành dịch vụ trong đó người cung ứng và người sử dụng quan hệ với nhau thông qua giá dịch vụ (1).

Tuy nhiên, không giống các loại dịch vụ khác, chăm sóc sức khỏe có một số đặc điểm riêng, đó là:

- Mỗi người đều có nguy cơ mắc bệnh và nhu cầu chăm sóc sức khoẻ ở các mức độ khác nhau. Chính vì không dự đoán được thời điểm mắc bệnh nên thường người ta gặp khó khăn trong chi trả các chi phí y tế không lường trước được.

- Dịch vụ y tế là loại hàng hoá mà người sử dụng (người bệnh) thường không thể hoàn toàn tự mình chủ động lựa chọn loại dịch vụ theo ý muốn mà phụ thuộc rất nhiều vào bên cung ứng (cơ sở y tế).

Cụ thể, khi người bệnh có nhu cầu khám chữa bệnh, việc điều trị bằng phương pháp nào, thời gian bao lâu hoàn toàn do thày thuốc quyết định. Như vậy, người bệnh, chỉ có thể lựa chọn nơi điều trị, ở một chừng mực nào đó, người chữa cho mình chứ không được chủ động lựa chọn được phương pháp điều trị. Mặt khác, do dịch vụ y tế là loại hàng hoá gắn liền với tính mạng con người nên mặc dù không có tiền nhưng vẫn phải khám chữa bệnh (mua).

Đặc điểm đặc biệt này không giống các loại hàng hóa khác, đó là đối với các loại hàng hóa không phải là sức khỏe, người mua có thể có nhiều giải pháp lựa chọn, thậm chí tạm thời không mua nếu chưa có khả năng tài chính.

Trong cơ chế thị trường (nghiên cứu), để có lợi nhuận tối đa, nhà sản xuất sẽ căn cứ vào nhu cầu và  giá cả thị trường để quyết định sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai. Thông qua cơ chế thị trường, các nguồn lực của nền kinh tế tự động phân bổ một cách tối ưu3. Tuy nhiên, để cơ chế thị trường thực hiện tốt được chức năng của mình, thị trường phải có môi trường cạnh tranh hoàn hảo, thông tin đầy đủ và không bị ảnh hưởng bởi các tác động ngoại lai v.v...

Trong lĩnh vực y tế, do dịch vụ chăm sóc sức khỏe có các đặc điểm riêng biệt nêu trên nên cơ chế thị trường không thể vận hành một cách hiệu quả. Các nhà phân tích kinh tế đã thừa nhận rằng trong thị trường y tế luôn tồn tại các yếu tố “thất bại thị trường”, cụ thể là:

-  Thị trường y tế không phải là thị trường tự do. Trong thị trường tự do, giá của một mặt hàng được xác định dựa trên sự thỏa thuận tự nguyện giữa người mua và người bán. Trong thị trường dịch vụ y tế không có sự thỏa thuận này, giá dịch vụ do người bán quyết định.

-  Dịch vụ y tế là một ngành dịch vụ có điều kiện, tức là có sự hạn chế nhất định đối với sự gia nhập thị trường của các nhà cung ứng dịch vụ y tế. Cụ thể, muốn cung ứng dịch vụ y tế cần được cấp giấy phép hành nghề và cần đảm bảo những điều kiện nhất định về cơ sở vật chất. Nói một cách khác, trong thị trường y tế không có sự cạnh tranh hoàn hảo.

- Bất đối xứng thông tin giữa bên cung cấp dịch vụ và bên sử dụng dịch vụ. Như trên đã trình bày, trên thực tế, bệnh nhân hiểu biết rất ít về bệnh tật và các chỉ định điều trị, do vậy hầu như người bệnh hoàn toàn phải dựa vào các quyết định của thầy thuốc trong việc lựa chọn các dịch vụ y tế (cầu do cung quyết định). Nếu vấn đề này không được kiểm soát tốt sẽ dẫn tới tình trạng lạm dụng dịch vụ từ phía cung ứng, đẩy cao chi phí y tế.

- Đặc điểm của dịch vụ y tế là “hàng hóa công cộng” và mang tính chất “ngoại lai”. Khái niệm “ngoại lai” ở đây là lợi ích không chỉ giới hạn ở những người trả tiền để hưởng dịch vụ mà kể cả những người không trả tiền cũng được hưởng các lợi ích này (Ví dụ: các dịch vụ y tế dự phòng, giáo dục sức khỏe có lợi cho mọi người dân trong khi họ không phải trả tiền để mua các dịch vụ này). Chính điều này không tạo ra được động cơ lợi nhuận cho nhà sản xuất, không khuyến khích được việc cung ứng các dịch vụ này. Do vậy, để đảm bảo đủ cung đáp ứng đủ cho cầu cần có sự can thiệp hỗ trợ của Nhà nước trong cung ứng các dịch vụ y tế mang tính công cộng.

- Đối với thị trường bảo hiểm y tế tư nhân, các yếu tố thất bại thị trường phát sinh do có sự “lựa chọn ngược”- chỉ những người có bệnh mới tham gia mua bảo hiểm y tế và xuất hiện tâm lí “phó mặc”- tức là một khi đã có bảo hiểm y tế, người dân sẽ không có ý thức tự bảo vệ sức khỏe hoặc công ty bảo hiểm tư nhân chỉ lựa chọn những người khỏe mạnh ít nguy cơ để bán bảo hiểm y tế (hành vi “hớt váng”). Vì thế, ngay tại các nước có nền kinh tế thị trường phát triển mạnh, nguồn tài chính từ các công ty bảo hiểm y tế tư nhân vẫn không phải là nguồn tài chính chủ yếu trong tổng nguồn tài chính của xã hội dành cho y tế (nguồn chi cho y tế từ các quỹ BHYT tư nhân bằng 6,3% tổng chi phí y tế của các nước OECD) 

Tóm lại, do tính chất đặc thù của sức khỏe, dịch vụ chăm sóc sức khoẻ và thị trường chăm sóc sức khoẻ, Nhà nước đóng vai trò rất quan trọng trong việc quản lý và cung ứng dịch vụ chăm sóc sức khoẻ. Nhà nước cần giữ vai trò cung ứng đối với các dịch vụ y tế “công cộng” và dịch vụ dành cho các đối tượng cần ưu tiên còn để tư nhân cung ứng các dịch vụ y tế tư.

Chăm sóc sức khoẻ là thị trường lớn ở Việt Nam hiện nay.

Chăm sóc sức khoẻ là thị trường lớn ở Việt Nam hiện nay.

Đồng thời với sự tạo điều kiện thuận lợi phát triển các loại hình dịch vụ y tế tư, vai trò quản lý của Nhà nước rất cần thiết trong việc kiểm soát giá cả và chất lượng dịch vụ, tăng cường thông tin, thẩm định điều kiện hành nghề như đã nêu ở trên. Công cụ hữu hiệu nhất trong kiểm soát giá cả và dịch vụ cung ứng chính là phương thức chi trả phù hợp.

Đối với thị trường bảo hiểm y tế, kinh nghiệm quốc tế đã cho thấy rất khó kiểm soát các yếu tố thất bại thị trường trong thị trường bảo hiểm y tế tư nhân. Mục tiêu bao phủ bảo hiểm y tế và tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản cho mọi người dân chỉ có thể đạt được thông qua con đường bảo hiểm y tế toàn dân với sự hỗ trợ của Nhà nước cho các đối tượng yếm thế như người nghèo, cận nghèo, dân tộc thiểu số, người già…và sự tham gia tự giác của cộng đồng.

> Các nghiên cứu khác

 *Tác giả là Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Y tế, Bộ Y tế

  

Vấn đề phát triển du lịch Đắk Lắk sau khi bỏ hẳn loại hình du lịch cưỡi voi
Vấn đề phát triển du lịch Đắk Lắk sau khi bỏ hẳn loại hình du lịch cưỡi voi
20/10/2020 Nghiên cứu

Một khi du khách đã không còn quá háo hức với việc được cưỡi voi thì địa phương cần phải tìm những cách làm, hướng khai thác du lịch mới mẻ hơn để tạo điểm nhấn, ấn tượng với khách.

Khai thác du lịch búng Bình Thiên
Khai thác du lịch búng Bình Thiên
19/10/2020 Nghiên cứu

Không chỉ giữ vai trò điều tiết nước cho một phần châu thổ của dòng Mekong huyền thoại, mà búng Bình Thiên còn là điểm đến đầy hấp dẫn du khách thích khám phá sông nước vùng đầu nguồn sông Cửu Long và văn hóa Chăm độc đáo.

Du lịch Việt Nam trước làn sóng biến đổi khí hậu
Du lịch Việt Nam trước làn sóng biến đổi khí hậu
18/10/2020 Nghiên cứu

Việt Nam đã và đang chịu tác động nặng nề từ biến đổi khí hậu. Theo đó, nhiều điểm du lịch có nguy cơ biến mất do mưa lũ và thời tiết cực đoan.

Bài toán về phát triển du lịch tại các tỉnh ven biển ứng phó với biến đổi khí hậu
Bài toán về phát triển du lịch tại các tỉnh ven biển ứng phó với biến đổi khí hậu
18/10/2020 Nghiên cứu

Theo tác giả Chiến Thắng, hoạt động du lịch mang tính mùa vụ, kết hợp với ảnh hưởng ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu dẫn tới khó khăn hơn cho cộng đồng ven biển.

Du lịch mùa lũ - làm sao cho an toàn?
Du lịch mùa lũ - làm sao cho an toàn?
16/10/2020 Nghiên cứu

Mùa lũ đến, nhiều điểm du lịch miền Trung trở nên lạ lẫm hơn khi ngập trong nước. Du lịch một lần nữa rơi vào cảnh đình trệ. Người dân lại nảy những sáng kiến về các tour du lịch kiểu “sống chung với lũ”.

Đề xuất làm kinh tế đêm trên sông nước bằng chợ nổi Cái Răng
Đề xuất làm kinh tế đêm trên sông nước bằng chợ nổi Cái Răng
16/10/2020 Nghiên cứu

Khi góp ý về chợ nổi Cái Răng, nhà nghiên cứu văn hoá Nhâm Hùng cho rằng cần mạnh dạn thử nghiệm mô hình du lịch đường sông Cần Thơ, gắn với chợ nổi Cái Răng về đêm, như một cách làm kinh tế đêm trên sông nước.

Du lịch sụp đổ ảnh hưởng sinh kế toàn cầu ra sao?
Du lịch sụp đổ ảnh hưởng sinh kế toàn cầu ra sao?
15/10/2020 Nghiên cứu

Ít nhất một triệu lao động mất việc trong năm nay. Toàn cầu mất đi 850 triệu - 1,1 tỷ lượt khách quốc tế vì đại dịch.

Khuyến nghị đưa du lịch trở thành công cụ hiệu quả cho phát triển khu vực nông thôn
Khuyến nghị đưa du lịch trở thành công cụ hiệu quả cho phát triển khu vực nông thôn
14/10/2020 Nghiên cứu

Nhằm hỗ trợ các chính phủ, khu vực tư nhân và cộng đồng quốc tế đẩy mạnh phát triển du lịch ở các vùng nông thôn, UNWTO đã ban hành Khuyến nghị về phát triển du lịch ở khu vực nông thôn nhân kỷ niệm Ngày Du lịch thế giới 27/9 với chủ đề “Du lịch và phát triển nông thôn”.

Kích cầu du lịch ở TP. HCM: Kết nối tạo sản phẩm mới với những điểm đến an toàn, hấp dẫn
Kích cầu du lịch ở TP. HCM: Kết nối tạo sản phẩm mới với những điểm đến an toàn, hấp dẫn
13/10/2020 Nghiên cứu

Để thu hút dòng khách tiềm năng, TP. HCM cũng đã kết nối với các tỉnh, thành khu vực miền Đông Nam bộ, đồng bằng sông Cửu Long... đưa khách đến TPHCM và ngược lại.

Để phát huy thế mạnh du lịch Thanh Lân
Để phát huy thế mạnh du lịch Thanh Lân
13/10/2020 Nghiên cứu

Thanh Lân có đầy đủ các điều kiện thuận lợi, tài nguyên du lịch không thua kém Cô Tô lớn. Thế nhưng cho tới nay Thanh Lân vẫn còn gặp nhiều khó khăn, chưa phát triển tương xứng với tiềm năng vốn có.

Phát triển du lịch thể thao: Hình ảnh điểm đến tác động như thế nào đến quyết định của du khách?
Phát triển du lịch thể thao: Hình ảnh điểm đến tác động như thế nào đến quyết định của du khách?
12/10/2020 Nghiên cứu

Theo ThS Hoàng Thị Thu Hà, hình ảnh điểm đến là một yếu tố rất quan trọng trong quá trình ra quyết định đối với các khách du lịch tiềm năng,

Cơ hội lớn dành cho ngành du lịch từ phát triển kinh tế đêm
Cơ hội lớn dành cho ngành du lịch từ phát triển kinh tế đêm
12/10/2020 Nghiên cứu

PGS.TS Phạm Hồng Long - Trưởng Khoa Du lịch học Trường Đại học (ĐH) Khoa học Xã hội và Nhân văn - ĐH Quốc gia Hà Nội cho rằng, phát triển kinh tế ban đêm hướng tới hai mục tiêu chính là kích thích tiêu dùng nội địa và kích cầu du lịch.

Phát triển kinh tế ban đêm ở Việt Nam - cẩn trọng những góc tối
Phát triển kinh tế ban đêm ở Việt Nam - cẩn trọng những góc tối
11/10/2020 Nghiên cứu

Đi kèm với những mặt sáng, triển vọng của phát triển kinh tế ban đêm vẫn luôn tồn tại những bất cập, khó khăn trong công tác quản lý, điều hành, đặc biệt là nguy cơ gia tăng các tệ nạn xã hội như mại dâm, ma tuý, cờ bạc và các loại tội phạm khác.

Du lịch thể thao, cơ hội cho Việt Nam hậu Covid-19
Du lịch thể thao, cơ hội cho Việt Nam hậu Covid-19
11/10/2020 Nghiên cứu

Không có gì đáng kinh ngạc đối với tăng trưởng của du lịch thể thao (Sport Tourism) trong 10 năm qua và đây cũng là xu thế phát triển được nhiều nước hay các nhà tiếp thị điểm đến chú trọng như một chiến lược để nâng cao hình ảnh điểm đến, từ đó tạo sự khác biệt cho các sản phẩm du lịch.

Nâng tầm du lịch miền Trung
Nâng tầm du lịch miền Trung
10/10/2020 Nghiên cứu

 Miền Trung có thế mạnh để phát triển du lịch với nhiều tiềm năng về biển, đảo, núi, rừng với những cảnh sắc thiên nhiên phong phú, tươi đẹp, hấp dẫn.

Khai thác hang động: Cần có chiến lược để phát triển du lịch
Khai thác hang động: Cần có chiến lược để phát triển du lịch
10/10/2020 Nghiên cứu

Du lịch hang động là một lĩnh vực mới mẻ, nhưng đầy triển vọng ở Việt Nam. Ngoài những hang động nổi tiếng đã được công nhận là di sản ở các cấp đang thu hút khách du lịch trong và ngoài nước khám phá, thăm quan thì du lịch hang động cũng đang được nhiều địa phương quan tâm khai thác.

Muốn bảo tồn phải sống được bằng di sản
Muốn bảo tồn phải sống được bằng di sản
09/10/2020 Nghiên cứu

Từng được mệnh danh là thiên đường du lịch hay hòn ngọc của châu Phi, thành phố cổ Lamu của Kenya bị UNESCO cảnh báo có nguy cơ bị tuột mất danh hiệu di sản thế giới.

Đánh giá tác động của xu hướng kinh tế chia sẻ đối với lĩnh vực lưu trú du lịch tại Việt Nam
Đánh giá tác động của xu hướng kinh tế chia sẻ đối với lĩnh vực lưu trú du lịch tại Việt Nam
09/10/2020 Nghiên cứu

Nền kinh tế chia sẻ là một xu hướng tất yếu trong thời đại phát triển khoa học, công nghệ. Trong đó, công nghệ làm thay đổi phương thức, thói quen và hành vi tiêu dùng, ảnh hưởng tới chuỗi giá trị du lịch.

Đào tạo nguồn nhân lực du lịch: Cần thay đổi tư duy và nhất thể hóa nhận thức
Đào tạo nguồn nhân lực du lịch: Cần thay đổi tư duy và nhất thể hóa nhận thức
08/10/2020 Nghiên cứu

Trong vấn đề đào tạo nguồn nhân lực du lịch, theo các đại biểu, cần có sự thay đổi tư duy từ cấp quản lý đến giảng dạy; nhất thể hóa nhận thức, mục tiêu đào tạo và khung chương trình đào tạo, tăng cường tập huấn, bồi dưỡng kiến thức cho những lao động chưa qua trường lớp đào tạo chính quy.