Nhiều người bảo đến Huế buồn, nhưng với tôi - một người được sinh ra - lớn lên - nuôi dưỡng nơi mảnh đất này, Huế lại mang trong mình nét trầm mặc, thanh tao bởi đây vốn là nơi ngự trị của hoàng tộc suốt nhiều thập kỷ. Không ồn ào, náo nhiệt như ở Hà Nội và Sài Gòn, cố đô Huế mang đến cho du khách cảm giác yên bình, hiền hoà như bao đời nay vẫn thế!

Nhiều thế kỷ liền, Huế đã từng là thủ phủ của các chúa Nguyễn ở xứ Đàng Trong. Là kinh đô của triều đại Tây Sơn, rồi đến kinh quốc triều Nguyễn. Cố đô Huế ngày nay vẫn còn lưu giữ trong lòng những di sản văn hoá vật thể và phi vật thể chứa đựng nhiều giá trị biểu trưng cho trí tuệ và tâm hồn của dân tộc Việt Nam. Tiêu biểu nhất là Quần thể di tích của Cố đô Huế đã được UNESCO ghi vào danh mục Di sản Văn hoá Thế giới của UNESCO. 

Nằm giữa lòng thành phố Huế, bên bờ Bắc của sông Hương chảy xuyên qua từ Tây sang Đông, ba tòa thành lồng vào nhau được bố trí đăng đối trên một trục dọc xuyên suốt từ mặt Nam ra mặt Bắc. Hệ thống thành quách ở đây là một mẫu mực của sự kết hợp hài hoà nhuần nhuyễn giữa tinh hoa kiến trúc Đông - Tây.

Kinh thành Huế được đặt trong một khung cảnh thiên nhiên kỳ thú với nhiều yếu tố biểu tượng sẵn có tự nhiên đến mức người ta mặc nhiên xem đó là những bộ phần của nơi đây - đó là núi Ngự Bình, dòng Hương Giang, cồn Giã Viên, cồn Hến… Nhìn từ phía ngược lại, những công trình kiến trúc ở đây như hoà lẫn vào thiên nhiên tạo nên những tiết tấu kỳ diệu khiến người ta quên mất bàn tay con người đã tác động lên nó.

Xuyên suốt cả ba tòa thành, khi thì lát đá cụ thể, khi thì mang tính ước lệ, con đường Thần Đạo chạy từ bờ sông Hương mang trên mình những công trình kiến trúc quan trọng nhất của Kinh thành Huế: Nghinh Lương Đình, Phu Văn Lâu, Kỳ Đài, Ngọ Môn, điện Thái Hoà, điện Cần Chánh, điện Càn Thành, cung Khôn Thái, lầu Kiến Trung… Hai bên đường Thần đạo này là hàng trăm công trình kiến trúc lớn nhỏ bố trí cân đối đều đặn, đan xen cây cỏ, chập chờn khi ẩn khi hiện giữa những sắc màu thiên nhiên, luôn tạo cho con người một cảm giác nhẹ nhàng.

Xa xa về phía Tây Kinh thành, nằm hai bên bờ sông Hương, lăng tẩm của các vua Nguyễn được xem là những thành tựu của nền kiến trúc cảnh vật hoá. Lăng vua, đôi khi lại là một cõi thiên đường tạo ra cho chủ nhân hưởng thú tiêu dao lúc còn sống, rồi sau đó mới trở thành cõi vĩnh hằng khi bước vào thế giới bên kia. Hàm nghĩa như vậy nên kiến trúc lăng tẩm ở đây mang một phong thái hoàn toàn riêng biệt ở Việt Nam.

Dựa theo thuyết phong thủy, mỗi lăng xây trên một quả đồi lớn, nhưng toàn bộ chiếm cả một quần thể đồi núi: Có núi áng ở mặt trước làm bình phong, có núi chắn ở hai bên làm tay ngai (vàng), và ngay trước khu lăng tẩm phải có ngòi lạch chảy lượn “chi huyền thủy” từ trái sang phải. Cả vùng rộng lớn trong mỗi cảnh lăng được gọi là “quan phòng” coi như rừng cấm. 

Ngay chỉ khu vực lăng và tẩm cũng có chu vi dài hàng nghìn mét. Quy mô mỗi lăng tẩm rất rõ ràng, chiếm cả một vùng đồi rộng, bố cục mặt bằng rất có ý nghĩa, đặc biệt tấm bia ngay từ cái tên “Thánh Đức Thần Công” cho đến kích thước cao quá to cỡ đã thể hiện sự chuyên chế của phong kiến nhà Nguyễn. Điển hình cho các lăng tẩm ở Huế là lăng Gia Long, lăng Minh Mạng (Hiếu Lăng), lăng Tự Đức (Khiêm Lăng) và lăng Khải Định (Ứng Lăng).

Mỗi lăng vua Nguyễn đều phản ảnh cuộc đời và tính cách của vị chủ nhân đang yên nghỉ.

Các lăng tẩm Huế đều ở trên gò đồi, nhưng vẫn bám sát sông Hương, tiện cho đám rước xưa mà cả nay du khách đi bằng đường thủy hay bộ đều được. Khác với cung điện trong hoàng thành không có bóng thông, trùm lên các lăng mộ là đại ngàn thông nhô thẳng, vươn cao, quanh năm xanh tốt và rì rào như dẫn đường cho sự siêu thoát, như gợi nhớ tưởng niệm, như chuyện trò về nguồn…

eTRAVELMAG

Bài viết: CÔNG HIẾU

Ảnh & Video: KY ANH NGUYEN

Thiết kế: NHẬT MINH