• Click để copy

'Giò cháo quẩy' có gốc từ Trung Quốc, Tây Ban Nha hay Bồ Đào Nha?

Một món bánh đặc sản Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha được cho là có gốc từ "giò cháo quẩy" quen thuộc, tồn tại hàng thế kỉ ở Trung Quốc.

Ở Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, churros - những chiếc bánh dài, thường được xoắn thành như bím tóc và mang đi chiên giòn rồi nhúng vào chocolate. Ở Trung Quốc, youtiao (có thể hiểu là quẩy, giò/dầu cháo quẩy) cũng có cách chế biến tương tự, thường để ăn với cháo hoặc chấm với sữa đậu nành. Sự giống nhau của hai món này khiến giới chuyên gia đặt ra câu hỏi: Chúng có liên quan đến nhau không? Cái nào có trước, cái nào sau?

Bánh churros. Ảnh: @confeiteirasdesucessobr

Bánh churros. Ảnh: @confeiteirasdesucessobr

Giò cháo quẩy cũng là món ăn vặt hay ăn kèm quen thuộc ở Việt Nam. Thông thường, quẩy được ăn kèm một số loại cháo hay phở, bún hoặc ăn không.

Quẩy được làm từ bột mỳ, pha thêm bột nở rồi đem rán. Ảnh: @winniemacaroni

Quẩy được làm từ bột mỳ, pha thêm bột nở rồi đem rán. Ảnh: @winniemacaroni

Churros tương tự giò cháo quẩy bắt nguồn từ đâu?

Có ý kiến cho rằng bánh churros có nguồn gốc từ Trung Quốc, thông qua những người Bồ Đào Nha đến đó đầu tiên vào những năm 1500.

Nhiều học giả về ẩm thực khác phản bác điều này. Theo họ, công thức nấu ăn trong sách dạy nấu ăn của Andalucia (cộng đồng tự trị của Tây Ban Nha) có ghi chú công thức về bánh churros. Công thức này tồn tại trước lần tiếp xúc đầu tiên giữa người Bồ Đào Nha và Trung Quốc, điển hình là trong giai đoạn thành lập Ma Cao (Macau) vào năm 1557.

Các học giả khác tin rằng youtiao của Trung Quốc và churros thực sự là anh em họ xa, với một tổ tiên chung có thể là bánh Zulabiya từ Hồi giáo.

Đây được coi là 'tổ tiên chung' của các biến thể giò cháo quẩy. Ảnh: @youlin_magazine

Đây được coi là "tổ tiên chung" của các biến thể giò cháo quẩy. Ảnh: @youlin_magazine

Đầu bếp người Tây Ban Nha Jose Antonio Navarro Cortes, người đã làm việc nhiều năm ở Hong Kong tại nhà hàng La Paloma và hiện đang sống ở Mula, thuộc vùng Murcia của Tây Ban Nha, tin rằng bánh churros chịu ảnh hưởng bởi Trung Quốc.

“Người Bồ Đào Nha có thể đã mang công thức này đến Tây Ban Nha và qua nhiều thế kỷ, chúng tôi đã tìm ra cách riêng để làm bánh churros. Ở một số vùng của Mexico, họ tự cho mình là người tạo ra loại bánh này. Nhưng chúng tôi đã thành thạo một công thức có nguồn gốc từ Trung Quốc từ trước đó.

Khi sống ở Hong Kong, tôi đã nhìn thấy ‘churros’ ở Trung Quốc. Về cơ bản nó cũng tương tự như bánh churros của chúng tôi, chỉ là có công thức cũ hơn".

Navarro, hiện đang làm việc tạ Iberica - nhà hàng có trụ sở tại Vương quốc Anh, cho biết họ đã thay đổi hình dạng "giò cháo quẩy" gốc để nó trông đẹp hơn, và thêm đường, chocolate nhằm nâng cấp một thứ vốn là thức ăn của người nghèo thành món bánh ngọt nổi tiếng khắp thế giới.

Một giai đoạn địa phương khác cho rằng, churros được tạo ra bởi những người nông dân Tây Ban Nha nuôi churra - một giống cừu với những chiếc sừng có gờ, tương tự với hình dáng của bánh. Ảnh: @jantazfood

Một giai đoạn địa phương khác cho rằng, churros được tạo ra bởi những người nông dân Tây Ban Nha nuôi churra - một giống cừu với những chiếc sừng có gờ, tương tự với hình dáng của bánh. Ảnh: @jantazfood

Miranda Brown, giáo sư nghiên cứu về Trung Quốc tại khoa ngôn ngữ và văn hóa châu Á tại Đại học Michigan, Hoa Kỳ, không đồng tình ý tưởng churros đến từ Trung Quốc: “Tôi vẫn chưa thấy một người châu Âu ở thế kỷ XVI hoặc XVII để lại văn bản tuyên bố rằng churros đến từ một quốc gia khác...".

Brown cho biết, trên thực tế, những món bánh rán trông tương tự vẫn được tiêu thụ khắp Bắc Phi, và cũng có một biến thể tương tự ở Algeria được gọi là chuối zlabia (hay zlabiat) - một loại bột nhào nước nóng rồi chiên, sau đó ngâm trong xi-rô.

Maria Paz Moreno, giáo sư ngôn ngữ và văn hóa Tây Ban Nha tại Đại học Cincinnati (Mỹ), tác giả của nhiều sách dạy nấu ăn về truyền thống ẩm thực của Tây Ban Nha, cho biết trong các cuốn sách dạy nấu ăn cũ của Tây Ban Nha, tổ tiên của churros có tên là zulâbiyya.

“Có một công thức làm bột từ bột mì và nước, chiên trong dầu rồi tẩm mật ong trong một bản thảo ẩn danh từ Al-Andalus (một khu vực do người Hồi giáo cai trị trên bán đảo Iberia).Vì vậy, churros có thể là di sản Ả Rập, vì có những món tráng miệng tương tự vẫn tồn tại ở Iran và Syria.

"Người Moor đã cai trị các vùng của Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và miền nam nước Pháp ngày nay từ thế kỷ thứ 8, vậy nên có khả năng churros là một di sản chung", Moreno cho biết thêm.

Giáo sư Monero.

Giáo sư Monero.

Nhờ con đường Tơ lụa, món zulâbiyya bắt đầu lan rộng và có nhiều phiên bản ở những quốc gia Ba Tư, Ấn Độ.

Bánh jalebi ở Uttar Pradesh, Ấn Độ cũng là một dạng 'giò cháo quẩy'. Ảnh: Getty Images

Bánh jalebi ở Uttar Pradesh, Ấn Độ cũng là một dạng "giò cháo quẩy". Ảnh: Getty Images

Gene Anderson, giáo sư về nhân chủng học tại Đại học California, chuyên gia thực phẩm và dinh dưỡng, người đã viết nhiều đề tài về Trung Quốc, lập luận rằng những món đồ rán như churros hay youtiao có thể là một "sáng tạo tự phát", bởi chỉ cần có hai nguyên liệu cơ bản, có thể tìm thấy ở hầu như mọi quốc gia lúc đó là bột và dầu cũng đủ tạo ra một chiếc bánh rán rồi.

Anderson nói thêm về "Thuyết trung gian" rằng có thể hai món bánh rán trên được hoàn thiện dần bởi cả người Bồ Đào Nha lẫn Trung Quốc. Ông đưa ra giả thuyết, người Bồ Đào Nha bị ảnh hưởng và tiếp thu các kỹ thuật chiên của Trung Quốc; đồng thời họ cũng "chia sẻ" một số mẹo làm nên loại bánh tương tự churros với người Trung Quốc để hoàn thiện món quẩy của họ.

Giáo sư Gene Anderson.

Giáo sư Gene Anderson.

Một tổ tiên chung cho "giò cháo quẩy các phiên bản"?

Trong nghiên cứu sâu rộng về ẩm thực của mình, Sean Chen, tác giả của Recipes from the Garden of Contentment, ấn bản song ngữ (tiếng Trung và tiếng Anh) đầu tiên của cuốn sách ẩm thực triều đại nhà Thanh Suiyuan Shidan (1792), đã săn lùng các công thức nấu ăn cũ của Trung Quốc nhằm chứng minh món bánh rán từ Hồi giáo mới là tổ tiên chung. Món này lần đầu xuất hiện ở Trung Quốc trước Tây Ban Nha 2 thế kỉ, nhờ các thương nhân Hồi giáo.

“Trong Qimin Yaoshu, một văn bản nông nghiệp thế kỷ thứ 6, mô tả một loại bánh ngọt hình vòng mỏng, giòn, chiên bằng mỡ động vật hoặc bơ và tẩm mật ong hoặc mật táo tàu", Chen nói.

Tác giả Sean Chen.

Tác giả Sean Chen.

Ngoài ra, Chen còn tìm thấy một công thức khác từ thập niên 1200 về món “bánh ngọt ngắn, được ép nhỏ, có đường. Loại này được làm từ cùng một hỗn hợp tinh bột từ đậu và bột mì, có kiểu vân giống như bánh churros". Công thức này nói rằng sau khi chiên bánh ngọt, phải múc chúng ra bằng một chiếc thìa đục lỗ, và trong khi còn nóng thì rắc đường cát trắng lên trên bánh.

Theo Chen, các loại bánh bột chiên Hồi giáo tương tự như jalebi được người Uygur và Thổ Nhĩ Kỳ ở Trung Á giới thiệu đến Trung Quốc khá sớm và đã khá thịnh hành ở đó từ lâu, trước khi người Iberia giới thiệu bánh churros.

Chen cởi mở với lý thuyết "thẩm thấu", liên kết youtiao và churros với nhau. Nói dễ hiểu rằng chúng bổ sung lẫn nhau.

Quẩy và sữa là món ăn sáng lý tưởng ở Thượng Hải. Ảnh: @bliu07

Quẩy và sữa là món ăn sáng lý tưởng ở Thượng Hải. Ảnh: @bliu07

Anh nói: “Tôi không thể khẳng định người Bồ Đào Nha vô tình chịu ảnh hưởng hay được truyền cảm hứng bởi kỹ thuật chiên, hình dạng bột ở Trung Quốc. Nhưng hai món bánh này là những người anh em họ, có khả năng là sự kết hợp chéo giữa các sáng tạo ẩm thực".

Chen nhận định rằng sự ảnh hưởng chéo trong ẩm thực cho thấy sự dịch chuyển, giao thoa của con người, hàng hóa và ý tưởng giữa Trung Đông, Trung Á và Đông Á vào thời điểm đó. Khám phá này tuyệt vời hơn là câu chuyện về bản quyền món ăn.

Lược dịch: Did churros, beloved in Spain and Portugal, come from China, where fried dough sticks have been eaten for centuries?

Bài liên quan
Du lịch Hà Nam: Mua 5 món này làm quà thì 'quá hợp lý'
Du lịch Hà Nam: Mua 5 món này làm quà thì 'quá hợp lý'
12/05/2022 Ẩm thực

Bạn sắp đi du lịch Hà Nam nhưng chưa biết cần mua gì về làm quà vừa ý nghĩa, lại vừa dễ bảo quản? Tham khảo ngay 5 món đặc sản này nào!

Du lịch Hà Nam ăn gì: Không thể bỏ qua 5 đặc sản sau
Du lịch Hà Nam ăn gì: Không thể bỏ qua 5 đặc sản sau
11/05/2022 Ẩm thực

Những du khách sành sỏi đều biết rằng, du lịch Hà Nam thì nhất quyết không thể bỏ lỡ những tinh hoa ẩm thực dân dã, gần gũi này/

Ăn chơi gì ở Hồ Cốc? Lưu lại cho ngày lễ thêm vui
Ăn chơi gì ở Hồ Cốc? Lưu lại cho ngày lễ thêm vui
22/04/2022 Ẩm thực

"Ăn chơi gì ở Hồ Cốc?" hẳn là điều mà nhiều du khách quan tâm trong dịp du lịch hè này. Hãy “dắt túi” ngay những tip ăn chơi sau nhé.

Khỏe đẹp đón 8/3 với 6 hàng sữa hạt đóng chai từ Nam ra Bắc
Khỏe đẹp đón 8/3 với 6 hàng sữa hạt đóng chai từ Nam ra Bắc
02/03/2022 Ẩm thực

Nếu bạn muốn cải thiện sức khỏe, sắc vóc... hay cần tìm một món quà 8/3 nhỏ và ý nghĩa, 6 hàng sữa hạt có giao tận nơi sau là gợi ý hợp lý.

Đầu bếp chuyên nghiệp 'chê ỏng chê eo' 5 món ăn thường xuyên được gọi này
Đầu bếp chuyên nghiệp 'chê ỏng chê eo' 5 món ăn thường xuyên được gọi này
22/02/2022 Ẩm thực

Khi cần "tỏ ra sành điệu" trong một bữa tiệc, chuyến du lịch... bạn nên tránh gọi 5 món ăn sau đây vì chúng không được lòng các đầu bếp chuyên nghiệp lắm.

Súp bọ cạp nguyên con ở Trung Quốc khiến ai nấy 'rợn người'
Súp bọ cạp nguyên con ở Trung Quốc khiến ai nấy 'rợn người'
20/02/2022 Ẩm thực

Súp bọ cạp nguyên con, thêm vào đó là rắn và thịt lợn - món ăn thử thách lòng dũng cảm của nhiều thực khách lại được xem là "thần dược".

Ăn 'sập' Phú Quý cùng travel blogger Bobby Tăng Kim Thành
Ăn 'sập' Phú Quý cùng travel blogger Bobby Tăng Kim Thành
16/02/2022 Ẩm thực

Sắp đến đảo Phú Quý ăn gì, chơi đâu? Cùng khám phá với travel blogger Bobby Tăng Kim Thành - quán quân Here We Go 2019 nhé.

Italy đề cử cafe espresso vào danh sách di sản văn hóa của UNESCO
Italy đề cử cafe espresso vào danh sách di sản văn hóa của UNESCO
16/02/2022 Ẩm thực

Italy dự định đề cử cafe espresso, thức uống biểu tượng của đất nước này, trình UNESCO công nhận là di sản văn hóa quốc gia. Dự kiến, Bộ Nông nghiệp Italy sẽ chính thức nộp hồ sơ lên UNESCO vào ngày 31/3 tới.

Về hàng bún nước cô Huyền: 'Cho tiền cũng không ăn'
Về hàng bún nước cô Huyền: 'Cho tiền cũng không ăn'
15/02/2022 Ẩm thực

Mới đây, quán bún nước cô Huyền nổi tiếng với món mì trộn muối ớt (lại) nhận không ít đánh giá mang tính tiêu cực. Thực khách nói gì về quán này?

Nên ăn chay theo cách này vào ngày Rằm tháng Giêng để cả năm may mắn
Nên ăn chay theo cách này vào ngày Rằm tháng Giêng để cả năm may mắn
15/02/2022 Ẩm thực

Rằm tháng Giêng là ngày rằm đầu tiên của năm mới, là ngày trọng đại và cần giữ niệm lành nên nhiều người chọn ăn chay vào ngày này.

Muốn sắm mứt Đà Lạt làm quà Tết, phải ghé 5 địa chỉ này
Muốn sắm mứt Đà Lạt làm quà Tết, phải ghé 5 địa chỉ này
26/01/2022 Ẩm thực

Một món quà Tết "già trẻ đều yêu", giá cả phải chăng mà lại dễ tìm thì không thể thiếu mứt, trái cây sấy khô từ Đà Lạt được.

Bỏ 2 triệu bay từ Sài Gòn ra thủ đô, ăn bánh cuốn Hà Nội rồi về
Bỏ 2 triệu bay từ Sài Gòn ra thủ đô, ăn bánh cuốn Hà Nội rồi về
30/12/2021 Ẩm thực

Vì thèm cảm giác ăn bánh cuốn Hà Nội ở Hà Nội, có người sẵn sàng bay từ Sài Gòn ra thủ đô, ăn một phần bánh cuốn rồi... bay về trong ngày.

6 hàng bánh tráng online liên tục được nhắc tên ở Sài Gòn
6 hàng bánh tráng online liên tục được nhắc tên ở Sài Gòn
26/12/2021 Ẩm thực

Cuối tuần này không "có kèo", chỉ ở nhà và xem phim? Đã có những hàng bánh tráng ngon, phải chăng cho khoảng thời gian một mình thêm chất lượng, thú vị.

Thức uống bạn không nên bỏ qua đêm Giáng Sinh này
24/12/2021 Ẩm thực

Không phải một cốc bia mát lạnh hay ly rượu vang thông thường, bạn nên thưởng thức loại thức uống này vào đêm Giáng Sinh mới đúng điệu.

Người dân trên thế giới ăn gì vào đêm Giáng sinh?
Người dân trên thế giới ăn gì vào đêm Giáng sinh?
21/12/2021 Ẩm thực

Giáng Sinh là ngày lễ đặc biệt trong năm, khi các gia đình quây quần bên nhau cùng thưởng thức bữa tiệc ấm cúng. Vào dịp này, công dân quốc tế sẽ ăn gì?

Món cháo ăn bằng đũa là 'đặc sản' miền nào?
Món cháo ăn bằng đũa là 'đặc sản' miền nào?
16/12/2021 Ẩm thực

Cháo ăn bằng đũa nghe có vẻ lạ lùng, nhưng món này nổi tiếng cả một vùng và có cách chế biến độc đáo, đã có từ lâu đời ở vùng này.

Hết Tiền: Thèm croissant trứng muối nhiều 'ít tiền', phải làm sao?
Hết Tiền: Thèm croissant trứng muối nhiều 'ít tiền', phải làm sao?
10/12/2021 Ẩm thực

Chỉ với 20.000đ, bạn có thể thưởng thức được hẳn 2 chiếc bánh croissant trứng muối béo ngậy? Phải tìm đến địa chỉ nào để có "deal hời" thế này?

Bạn có biết: Vì sao nấm truffle siêu đắt đỏ, chỉ dành cho giới thượng lưu?
Bạn có biết: Vì sao nấm truffle siêu đắt đỏ, chỉ dành cho giới thượng lưu?
08/12/2021 Ẩm thực

Nấm truffle là một trong những món ăn, chỉ cần nhắc tới thôi là nhiều người đều lắc đầu. Loại đồ ăn này tượng trưng cho sự giàu có và thường chỉ xuất hiện trong giới thượng lưu.

Hết Tiền: 4 tiệm bánh giò Sài Gòn đảm bảo no mà không 'xẹp ví'
Hết Tiền: 4 tiệm bánh giò Sài Gòn đảm bảo no mà không 'xẹp ví'
30/11/2021 Ẩm thực

Sau mùa dịch, hẳn ai cũng "thất thu" chút đỉnh. Đừng lo, vì vẫn còn 4 tiệm bánh giò ngon - no - hấp dẫn sau đồng hành qua ngày cùng bạn.