• Click để copy

'Giò cháo quẩy' có gốc từ Trung Quốc, Tây Ban Nha hay Bồ Đào Nha?

Một món bánh đặc sản Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha được cho là có gốc từ "giò cháo quẩy" quen thuộc, tồn tại hàng thế kỉ ở Trung Quốc.

Ở Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, churros - những chiếc bánh dài, thường được xoắn thành như bím tóc và mang đi chiên giòn rồi nhúng vào chocolate. Ở Trung Quốc, youtiao (có thể hiểu là quẩy, giò/dầu cháo quẩy) cũng có cách chế biến tương tự, thường để ăn với cháo hoặc chấm với sữa đậu nành. Sự giống nhau của hai món này khiến giới chuyên gia đặt ra câu hỏi: Chúng có liên quan đến nhau không? Cái nào có trước, cái nào sau?

Bánh churros. Ảnh: @confeiteirasdesucessobr

Bánh churros. Ảnh: @confeiteirasdesucessobr

Giò cháo quẩy cũng là món ăn vặt hay ăn kèm quen thuộc ở Việt Nam. Thông thường, quẩy được ăn kèm một số loại cháo hay phở, bún hoặc ăn không.

Quẩy được làm từ bột mỳ, pha thêm bột nở rồi đem rán. Ảnh: @winniemacaroni

Quẩy được làm từ bột mỳ, pha thêm bột nở rồi đem rán. Ảnh: @winniemacaroni

Churros tương tự giò cháo quẩy bắt nguồn từ đâu?

Có ý kiến cho rằng bánh churros có nguồn gốc từ Trung Quốc, thông qua những người Bồ Đào Nha đến đó đầu tiên vào những năm 1500.

Nhiều học giả về ẩm thực khác phản bác điều này. Theo họ, công thức nấu ăn trong sách dạy nấu ăn của Andalucia (cộng đồng tự trị của Tây Ban Nha) có ghi chú công thức về bánh churros. Công thức này tồn tại trước lần tiếp xúc đầu tiên giữa người Bồ Đào Nha và Trung Quốc, điển hình là trong giai đoạn thành lập Ma Cao (Macau) vào năm 1557.

Các học giả khác tin rằng youtiao của Trung Quốc và churros thực sự là anh em họ xa, với một tổ tiên chung có thể là bánh Zulabiya từ Hồi giáo.

Đây được coi là 'tổ tiên chung' của các biến thể giò cháo quẩy. Ảnh: @youlin_magazine

Đây được coi là "tổ tiên chung" của các biến thể giò cháo quẩy. Ảnh: @youlin_magazine

Đầu bếp người Tây Ban Nha Jose Antonio Navarro Cortes, người đã làm việc nhiều năm ở Hong Kong tại nhà hàng La Paloma và hiện đang sống ở Mula, thuộc vùng Murcia của Tây Ban Nha, tin rằng bánh churros chịu ảnh hưởng bởi Trung Quốc.

“Người Bồ Đào Nha có thể đã mang công thức này đến Tây Ban Nha và qua nhiều thế kỷ, chúng tôi đã tìm ra cách riêng để làm bánh churros. Ở một số vùng của Mexico, họ tự cho mình là người tạo ra loại bánh này. Nhưng chúng tôi đã thành thạo một công thức có nguồn gốc từ Trung Quốc từ trước đó.

Khi sống ở Hong Kong, tôi đã nhìn thấy ‘churros’ ở Trung Quốc. Về cơ bản nó cũng tương tự như bánh churros của chúng tôi, chỉ là có công thức cũ hơn".

Navarro, hiện đang làm việc tạ Iberica - nhà hàng có trụ sở tại Vương quốc Anh, cho biết họ đã thay đổi hình dạng "giò cháo quẩy" gốc để nó trông đẹp hơn, và thêm đường, chocolate nhằm nâng cấp một thứ vốn là thức ăn của người nghèo thành món bánh ngọt nổi tiếng khắp thế giới.

Một giai đoạn địa phương khác cho rằng, churros được tạo ra bởi những người nông dân Tây Ban Nha nuôi churra - một giống cừu với những chiếc sừng có gờ, tương tự với hình dáng của bánh. Ảnh: @jantazfood

Một giai đoạn địa phương khác cho rằng, churros được tạo ra bởi những người nông dân Tây Ban Nha nuôi churra - một giống cừu với những chiếc sừng có gờ, tương tự với hình dáng của bánh. Ảnh: @jantazfood

Miranda Brown, giáo sư nghiên cứu về Trung Quốc tại khoa ngôn ngữ và văn hóa châu Á tại Đại học Michigan, Hoa Kỳ, không đồng tình ý tưởng churros đến từ Trung Quốc: “Tôi vẫn chưa thấy một người châu Âu ở thế kỷ XVI hoặc XVII để lại văn bản tuyên bố rằng churros đến từ một quốc gia khác...".

Brown cho biết, trên thực tế, những món bánh rán trông tương tự vẫn được tiêu thụ khắp Bắc Phi, và cũng có một biến thể tương tự ở Algeria được gọi là chuối zlabia (hay zlabiat) - một loại bột nhào nước nóng rồi chiên, sau đó ngâm trong xi-rô.

Maria Paz Moreno, giáo sư ngôn ngữ và văn hóa Tây Ban Nha tại Đại học Cincinnati (Mỹ), tác giả của nhiều sách dạy nấu ăn về truyền thống ẩm thực của Tây Ban Nha, cho biết trong các cuốn sách dạy nấu ăn cũ của Tây Ban Nha, tổ tiên của churros có tên là zulâbiyya.

“Có một công thức làm bột từ bột mì và nước, chiên trong dầu rồi tẩm mật ong trong một bản thảo ẩn danh từ Al-Andalus (một khu vực do người Hồi giáo cai trị trên bán đảo Iberia).Vì vậy, churros có thể là di sản Ả Rập, vì có những món tráng miệng tương tự vẫn tồn tại ở Iran và Syria.

"Người Moor đã cai trị các vùng của Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và miền nam nước Pháp ngày nay từ thế kỷ thứ 8, vậy nên có khả năng churros là một di sản chung", Moreno cho biết thêm.

Giáo sư Monero.

Giáo sư Monero.

Nhờ con đường Tơ lụa, món zulâbiyya bắt đầu lan rộng và có nhiều phiên bản ở những quốc gia Ba Tư, Ấn Độ.

Bánh jalebi ở Uttar Pradesh, Ấn Độ cũng là một dạng 'giò cháo quẩy'. Ảnh: Getty Images

Bánh jalebi ở Uttar Pradesh, Ấn Độ cũng là một dạng "giò cháo quẩy". Ảnh: Getty Images

Gene Anderson, giáo sư về nhân chủng học tại Đại học California, chuyên gia thực phẩm và dinh dưỡng, người đã viết nhiều đề tài về Trung Quốc, lập luận rằng những món đồ rán như churros hay youtiao có thể là một "sáng tạo tự phát", bởi chỉ cần có hai nguyên liệu cơ bản, có thể tìm thấy ở hầu như mọi quốc gia lúc đó là bột và dầu cũng đủ tạo ra một chiếc bánh rán rồi.

Anderson nói thêm về "Thuyết trung gian" rằng có thể hai món bánh rán trên được hoàn thiện dần bởi cả người Bồ Đào Nha lẫn Trung Quốc. Ông đưa ra giả thuyết, người Bồ Đào Nha bị ảnh hưởng và tiếp thu các kỹ thuật chiên của Trung Quốc; đồng thời họ cũng "chia sẻ" một số mẹo làm nên loại bánh tương tự churros với người Trung Quốc để hoàn thiện món quẩy của họ.

Giáo sư Gene Anderson.

Giáo sư Gene Anderson.

Một tổ tiên chung cho "giò cháo quẩy các phiên bản"?

Trong nghiên cứu sâu rộng về ẩm thực của mình, Sean Chen, tác giả của Recipes from the Garden of Contentment, ấn bản song ngữ (tiếng Trung và tiếng Anh) đầu tiên của cuốn sách ẩm thực triều đại nhà Thanh Suiyuan Shidan (1792), đã săn lùng các công thức nấu ăn cũ của Trung Quốc nhằm chứng minh món bánh rán từ Hồi giáo mới là tổ tiên chung. Món này lần đầu xuất hiện ở Trung Quốc trước Tây Ban Nha 2 thế kỉ, nhờ các thương nhân Hồi giáo.

“Trong Qimin Yaoshu, một văn bản nông nghiệp thế kỷ thứ 6, mô tả một loại bánh ngọt hình vòng mỏng, giòn, chiên bằng mỡ động vật hoặc bơ và tẩm mật ong hoặc mật táo tàu", Chen nói.

Tác giả Sean Chen.

Tác giả Sean Chen.

Ngoài ra, Chen còn tìm thấy một công thức khác từ thập niên 1200 về món “bánh ngọt ngắn, được ép nhỏ, có đường. Loại này được làm từ cùng một hỗn hợp tinh bột từ đậu và bột mì, có kiểu vân giống như bánh churros". Công thức này nói rằng sau khi chiên bánh ngọt, phải múc chúng ra bằng một chiếc thìa đục lỗ, và trong khi còn nóng thì rắc đường cát trắng lên trên bánh.

Theo Chen, các loại bánh bột chiên Hồi giáo tương tự như jalebi được người Uygur và Thổ Nhĩ Kỳ ở Trung Á giới thiệu đến Trung Quốc khá sớm và đã khá thịnh hành ở đó từ lâu, trước khi người Iberia giới thiệu bánh churros.

Chen cởi mở với lý thuyết "thẩm thấu", liên kết youtiao và churros với nhau. Nói dễ hiểu rằng chúng bổ sung lẫn nhau.

Quẩy và sữa là món ăn sáng lý tưởng ở Thượng Hải. Ảnh: @bliu07

Quẩy và sữa là món ăn sáng lý tưởng ở Thượng Hải. Ảnh: @bliu07

Anh nói: “Tôi không thể khẳng định người Bồ Đào Nha vô tình chịu ảnh hưởng hay được truyền cảm hứng bởi kỹ thuật chiên, hình dạng bột ở Trung Quốc. Nhưng hai món bánh này là những người anh em họ, có khả năng là sự kết hợp chéo giữa các sáng tạo ẩm thực".

Chen nhận định rằng sự ảnh hưởng chéo trong ẩm thực cho thấy sự dịch chuyển, giao thoa của con người, hàng hóa và ý tưởng giữa Trung Đông, Trung Á và Đông Á vào thời điểm đó. Khám phá này tuyệt vời hơn là câu chuyện về bản quyền món ăn.

Lược dịch: Did churros, beloved in Spain and Portugal, come from China, where fried dough sticks have been eaten for centuries?

Bài liên quan
Gợi ý 5 quán cháo sườn ngon nức tiếng tại Hà Nội
Gợi ý 5 quán cháo sườn ngon nức tiếng tại Hà Nội
19/09/2021 Ẩm thực

Những quán cháo sườn nổi tiếng này ở Hà Nội không chỉ thu hút lượng khách đến rất đông mỗi ngày mà còn mang hương vị đặc trưng khó có thể trộn lẫn.

Giận người yêu vì 'biếu con cá mủ' mà không biết đó là đặc sản Trà Vinh
Giận người yêu vì 'biếu con cá mủ' mà không biết đó là đặc sản Trà Vinh
16/09/2021 Ẩm thực

Được người yêu gửi tặng một con cá, cô gái ngỡ bị trêu đùa vì... quá giống chú cá nhựa đồ chơi. Hóa ra, đây là đặc sản Trà Vinh nổi tiếng.

Ý nghĩa của bánh Trung thu trong ngày tết đoàn viên
Ý nghĩa của bánh Trung thu trong ngày tết đoàn viên
13/09/2021 Ẩm thực

Ngày nay, việc tặng bánh Trung thu vào tháng 8 Âm lịch đã trở thành một truyền thông của nhiều người Việt. Bánh Trung thu là biểu tượng cho sự đoàn tụ gia đình và hạnh phúc.

Ở nhà vẫn 'nhạy trend' ẩm thực nhờ 6 food blogger Hà Nội sau
Ở nhà vẫn 'nhạy trend' ẩm thực nhờ 6 food blogger Hà Nội sau
12/09/2021 Ẩm thực

Đều sở hữu lượng người theo dõi "khủng", những food blogger Hà Nội này sẽ thay bạn cập nhật những món ngon, vật lạ xuất hiện liên tục khắp thủ đô.

Đặc sản Ninh Thuận có tên là âm thanh gọi bạn tình
Đặc sản Ninh Thuận có tên là âm thanh gọi bạn tình
11/09/2021 Ẩm thực

Đây là món đặc sản Ninh Thuận nổi tiếng. Tuy nhiên, lần đầu nhìn thấy món này thì ai cũng ngại ngần, nếm thử rồi mới tấm tắc khen ngon.

Hai mỹ nhân SNSD nấu món Việt, không cần nhìn cũng đoán được món gì
Hai mỹ nhân SNSD nấu món Việt, không cần nhìn cũng đoán được món gì
11/09/2021 Ẩm thực

Yoona và Yuri từ nhóm SNSD nấu món Việt và đăng tải lên MXH. Không ngạc nhiên khi 2 món này đã được nhiều sao Hàn nổi tiếng khác yêu thích.

Food blogger Sài Gòn nên follow để biết 'ăn gì sau dịch'
Food blogger Sài Gòn nên follow để biết 'ăn gì sau dịch'
09/09/2021 Ẩm thực

Khi dịch bệnh qua đi và "chuỗi ngày ăn chơi" trở lại, có thể bạn sẽ cần những food blogger Sài Gòn này mách nước một số địa chỉ đáng trải nghiệm.

Đặc sản miền Tây có tên 'nghèo' nhưng từng được vua Gia Long yêu thích
Đặc sản miền Tây có tên 'nghèo' nhưng từng được vua Gia Long yêu thích
08/09/2021 Ẩm thực

Thứ quả là đặc sản miền Tây này nổi tiếng với vị chua, đậm đà, khi ăn với muối thì càng hấp dẫn. Tuy nhiên, với người thành thị thì đặc sản này khá lạ lẫm.

Ẩm thực Nepal và điều độc đáo hấp dẫn khách du lịch
Ẩm thực Nepal và điều độc đáo hấp dẫn khách du lịch
06/09/2021 Ẩm thực

Ẩm thực Nepal sở hữu hàng loạt món ăn hấp dẫn và tinh tế, là sự kết hợp hài hòa giữa văn hóa ẩm thực Trung Quốc và Ấn Độ.

Vì sao bác sĩ khuyên tránh ăn các đặc sản Việt Nam này?
Vì sao bác sĩ khuyên tránh ăn các đặc sản Việt Nam này?
06/09/2021 Ẩm thực

Các đặc sản Việt Nam hấp dẫn, quen thuộc sau lại tiềm ẩn nhiều nguy hiểm dễ dẫn đến ngộ độc, tử vong mà không phải ai cũng biết.

Người nước ngoài nói gì về Việt Nam trong các clip triệu view?
Người nước ngoài nói gì về Việt Nam trong các clip triệu view?
03/09/2021 Ẩm thực

Việc sinh sống ở một đất nước xa lạ là điều cực kỳ khó khăn, thế nhưng đã có những người gắn bó, trở nên nổi tiếng và được mến mộ tại Việt Nam.

Quy tắc ăn sushi đúng ít ai nói cho bạn biết
Quy tắc ăn sushi đúng ít ai nói cho bạn biết
03/09/2021 Ẩm thực

Sushi là đặc sản Nhật Bản, cũng là món ăn được đông đảo người Việt ưa chuộng. Tuy nhiên, không ít thực khách đã phạm phải những quy tắc ăn sushi này.

Mùa thu Hà Nội sao thiếu được những món ngon này?
Mùa thu Hà Nội sao thiếu được những món ngon này?
02/09/2021 Ẩm thực

Khi Hà Nội chuyển mùa cũng là lúc những món ăn sau đây 'lên ngôi'. Ngày bình thường ăn đã ngon, nhưng ăn đúng mùa thu Hà Nội thì chúng lại càng hấp dẫn hơn.

'Tứ đại kim cang' của Thượng Hải là gì?
'Tứ đại kim cang' của Thượng Hải là gì?
01/09/2021 Ẩm thực

"Tứ đại kim cang" gồm quẩy nóng, bánh nướng, xôi cuộn và sữa đậu nành. Đây là 4 món ăn sáng phổ biến nhất của người Thượng Hải.

Những món bánh ngon không thể bở lỡ khi tới An Giang
Những món bánh ngon không thể bở lỡ khi tới An Giang
31/08/2021 Ẩm thực

An Giang - Vùng sông nước Nam Bộ có nền ẩm thực vô cùng phong phú, khi đặt chân đến bạn nhất định phải thử qua những món bánh ngon đặc sản dưới đây.

Thực hư chuyện bún bò Nam Bộ có xuất xứ từ Hà Nội
Thực hư chuyện bún bò Nam Bộ có xuất xứ từ Hà Nội
31/08/2021 Ẩm thực

Nhiều người cho rằng, bún bò Nam Bộ bắt nguồn từ... Hà Nội, nhưng cũng có người phản bác rằng món ăn này có xuất xứ từ miền Nam.

Kiểu ăn lẩu kỳ lạ tại Trung Quốc, vừa tắm vừa ăn
Kiểu ăn lẩu kỳ lạ tại Trung Quốc, vừa tắm vừa ăn
30/08/2021 Ẩm thực

Lẩu là một món ăn quen thuộc, được nhiều người yêu thích. Tuy nhiên, tại Trung Quốc có một kiểu ăn lẩu kỳ lạ, chẳng mấy ai dám thử.

10 loại bánh đặc sản có tên 'độc lạ', ít người biết ý nghĩa
10 loại bánh đặc sản có tên 'độc lạ', ít người biết ý nghĩa
30/08/2021 Ẩm thực

Bánh gật gù, bánh uôi, bảnh răng bừa.. và còn cái tên 'độc lạ' nào bạn chưa biết về các loại bánh đặc sản ở các vùng miền nước ta?