• Click để copy

In hoa văn bằng sáp ong ở Hoài Khao: Nét đẹp văn hoá đến từ sự đoàn kết cộng đồng

Với những ống tre, ống giang, việc in hoa văn bằng sáp ong trên vải không chỉ là một nét đẹp văn hoá truyền thống mà còn ẩn chứa câu chuyện về sự đoàn kết cộng đồng hết sức đặc sắc của người dân Dao Tiền tại xã Hoài Khao, huyện Nguyên Bình, Cao Bằng.

Xóm Hoài Khao thuộc xã Quang Thành, cách trị trấn Nguyên Bình, huyện Nguyên Bình khoảng 20km và cách TP Cao Bằng khoảng 60km không chỉ thu hút du khách bởi khí hậu quanh năm mát mẻ, trong lành mà còn bởi những nét đẹp văn hoá của đồng bào dân tộc Dao Tiền vẫn còn được lưu giữ qua hàng trăm năm nay. Một trong số đó phải kể tới, đó là kỹ thuật in hoa văn bằng sáp ong khoái vô cùng độc đáo.

In hoa văn trên vải bằng sáp ong là một dịch vụ du lịch được nhiều du khách yêu thích khi tới xóm Hoài Khao, xã Quang Thành (Nguyên Bình, Cao Bằng).

In hoa văn trên vải bằng sáp ong là một dịch vụ du lịch được nhiều du khách yêu thích khi tới xóm Hoài Khao, xã Quang Thành (Nguyên Bình, Cao Bằng).

Du khách có thể bắt gặp kỹ thuật dùng sáp ong để vẽ hoa văn ở một số vùng khác nhưng câu chuyện về sự đoàn kết cộng đồng của người Dao Tiền tại xã Hoài Khao đằng sau đó đã khiến cho kỹ thuật in hoa văn bằng sáp ong nơi đây thêm phần đặc sắc và ấn tượng gấp bội phần.

Những đôi tay đậm chàm khéo léo

Nằm dưới chân núi Phja Oắc với độ cao trên 1.000 m, xóm Hoài Khao với 34 hộ dân vẫn giữ được phong tục truyền thống là sử dụng vải tự in những hoa văn để làm trang phục cho mình.

Những bé gái ở Hoài Khao, từ năm lên 12 tuổi, đã được dạy cách in hoa văn trên vải bằng sáp ong để tự chuẩn bị trang phục cho mình. Và cứ thế, đến khi trưởng thành, mỗi người phụ nữ thường có từ 10 đến 20 bộ váy để mặc trong các ngày lễ lớn của dân tộc mình.

Sau khi sáp ong được nấu chảy đến độ vừa phải trong một chiếc đĩa sâu lòng, người phụ nữ Dao Tiền sẽ dùng khuôn làm từ phần cật của những thanh nứa, thanh giang nhúng vào rồi khéo léo in lên tấm vải.

Sau khi sáp ong được nấu chảy đến độ vừa phải trong một chiếc đĩa sâu lòng, người phụ nữ Dao Tiền sẽ dùng khuôn làm từ phần cật của những thanh nứa, thanh giang nhúng vào rồi khéo léo in lên tấm vải.

Cũng bởi vậy mà những phụ nữ Dao Tiền ở Hoài Khao đều thành thạo kỹ thuật in hoa văn bằng sáp ong. Và đôi bàn tay của người thợ làm vải nhuộm sáp ong rất dễ nhận ra bởi chàm như ăn sâu vào da, lặn trong cả những đường chỉ tay

Các hoa văn tròn được tạo ra từ các khuôn làm từ ống tre, ống giang đường kính to nhỏ khác nhau (từ 1,5 - 2cm). Loại khuôn dùng in đoạn thẳng và góc cũng được vót bằng những cật nứa già, vót và chuốt thật nhẵn mịn, phơi khô. Tùy theo mẫu họa tiết định sẵn, mà các bà, các chị ở Hoài Khao dùng các dụng cụ khác nhau nhúng vào sáp ong rồi in lên mặt vải.

Bà Bàn Thị Liên người xóm Hoài Khao chia sẻ, xưa kia, phụ nữ nơi này còn tự mình dệt vải, nhưng việc này đòi hỏi nhiều thời gian, công sức, nguyên liệu cũng không còn sẵn như xưa nên chủ yếu vẫn tập trung trao truyền kỹ thuật in hoa văn trên vải bằng sáp ong. Bà Liên bảo, sáp ong có nhiều loại, nhưng để in hoa văn trên trang phục váy áo của dân tộc Dao Tiền thì sáp ong Khoái là loại tốt nhất.

Sáp ong được cho vào một đĩa men sâu lòng, đặt trên than hoa vừa để sáp nóng chảy, vừa để giữ độ loãng cần thiết của sáp. Độ loãng được chính những người in cảm nhận sao cho vừa đủ để "ăn vải", nếu loãng quá khi in hoa văn sẽ mất đi sự sắc nét.

Phải mất đến 6 tháng để có thể hoàn thành một bộ trang phục truyền thống của người phụ nữ Dao Tiền theo lối thủ công.

Để có thể hoàn thành một bộ trang phục truyền thống theo lối thủ công, người phụ nữ Dao Tiền phải mất tới nửa năm.

Để có thể hoàn thành một bộ trang phục truyền thống theo lối thủ công, người phụ nữ Dao Tiền phải mất tới nửa năm.

Tuy kỹ thuật chấm sáp ong trên vải không quá phức tạp, nhưng để có được độ sắc nét, không nhòe, đều mịn, người in vải lại phải có được sự kiên nhẫn cũng như hoa tay. Chính vì điều đó nên thường chỉ có phụ nữ Dao Tiền mới đảm nhận việc in vải sáp ong, còn đàn ông sẽ đóng vai trò chính trong việc thu hoạch sáp ong.

Khi in lên vải xong, chờ sáp ong khô thì đem nhuộm chàm nhiều lần (từ 15- 20 lần), cứ ngày đem phơi nắng, đêm ngâm chàm. Tấm vải khi ngâm phải luôn ngập nước chàm, dùng chân đạp kỹ cho vải thấm đều màu chàm để không bị loang lổ. Sau khi nhuộm được màu chàm như ý, tấm vải sẽ được nhúng vào nước sôi, lúc này sáp ong bị nóng sẽ tan ra và hiện lên các hoa văn trên nền chàm.

Nét đẹp bắt nguồn từ sự đoàn kết cộng đồng

Ở xóm Hoài Khao có 2 điểm ong khoái về làm tổ là khu rừng Chán Vềnh và Tà Lạt. Những khu rừng này được người dân nơi đây bảo vệ nghiêm ngặt, không cho phép ai được chặt cây, phá rừng, đuổi ong để lấy mật… Cũng nhờ đó mà những khu rừng nơi đây vẫn giữ nguyên được vẻ hoang sơ từ hàng trăm năm trước.

Những tổ ong khoái nằm cheo leo trên vách đá được những người người dân nơi đây bảo vệ nghiêm ngặt.

Những tổ ong khoái nằm cheo leo trên vách đá được những người người dân nơi đây bảo vệ nghiêm ngặt.

Đến mùa ong tự bỏ đi, cả làng mới chọn ngày đẹp, mời thầy làm lễ cúng thần rừng, thần ong xin phép được thu hoạch tổ ong để nấu sáp phục vụ nghề in hoa văn trên trang phục truyền thống.

Lễ cúng thần rừng, thần ong được tổ chức ở cả hai hang ong Chán Vềnh và Tà Lạc. Mâm lễ gồm có ba con gà luộc, ba chén rượu, thắp một bó hương, đốt một chút giấy tiền. Sau khi phần lễ được hoàn tất, những người trong nhóm thu hoạch tổ ong khoái (chủ yếu là nam giới) mới bắt đầu tiến hành khai thác.

Những tổ ong treo mình trên vách núi khá cao, để có thể lấy được người dân đã tự làm những chiếc thang từ cây tre, cột chắc chắn bằng dây thừng và dây rừng cùng một chiếc sào, ở đầu sào được gắn một con dao gỗ để chọc xác tổ ong.

Cả xóm sẽ chia ra làm nhiều tổ khác nhau, mỗi tổ đảm nhận một nhiệm vụ, được đổi luân phiên sau mỗi năm. Tổ lên rừng lấy củi, tổ thì nấu ăn, tổ lên rừng khai thác ong khoái, tổ khác sẽ nấu sáp ong...

Sau bữa cơm chung, bà con xóm Hoài Khao lại bắt tay vào công đoạn nấu sáp ong. Bên bếp lửa bập bùng, mọi người cùng nhau nhặt từng vỉa tổ ong Khoái cho vào 2 chảo trên bếp và đổ nước vào để nấu. Nước sôi, sáp ong nguyên chất tan dần khỏi vỉa tổ, hòa vào nước đang sôi, nhìn loang loáng như vết dầu loang trên mặt nước.

Sáp tổ ong khoái mang về được tách, bẻ nhỏ và được đun với nước trong một chảo gang to. (Ảnh: Du lịch Cao Bằng).

Sáp tổ ong khoái mang về được tách, bẻ nhỏ và được đun với nước trong một chảo gang to. (Ảnh: Du lịch Cao Bằng).

Gặp nước nóng, sáp ong tan chảy ra, nhưng vẫn còn sáp ong sót lại trong những vỉa tổ ong. Vì vậy, bà con đã chuẩn bị sẵn những cái giỏ đan bằng tre nứa đựng những vỉa tổ ong còn sáp ép lấy phần sáp ong còn lại. Sau khi ép sáp ong xuống chảo, bà con đổ nước lạnh để sáp ong kết tinh dần tạo thành từng vỉa vàng óng nổi trên mặt nước. Tiếp tục dùng rổ vớt sáp ong nguyên chất, bóp cho ra hết nước còn lại rồi cho vào bao tải. Công việc được tiến hành liên tục, các tổ thay phiên nhau, mỗi người một việc, người đun lửa, người ép sáp ong.

Công đoạn cuối cùng là cô sáp ong thành khối nguyên chất. Lúc này, những vỉa sáp ong đã vớt lên một lần nữa được rửa sạch, loại bỏ hết tạp chất mới được cho vào chảo cô lại, đảm bảo tinh khiết để dùng dần.

Công việc nấu sáp ong không quá cầu kỳ, nhưng đòi hỏi tinh thần nhẫn nại, đôi tay khéo léo và giàu kinh nghiệm. Kỹ thuật đun lửa ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sáp ong, do vậy phải biết điều chỉnh lửa phù hợp, không để lửa cháy quá to hoặc quá nhỏ.

Khi những mẻ sáp ong đã được cô lại, phải để nguội mới lấy ra để chia đều cho các hộ gia đình trong xóm. Và truyền thống bảo vệ hang ong, khai thác, nấu và chia sáp ong cho các hộ được người dân Hoài Khao duy trì hàng trăm năm nay.

Ngày nay, nét đẹp truyền thống này đã trở thành một điểm nhấn văn hoá đặc sắc thu hút du khách tại Làng Du lịch Cộng đồng Hoài Khao và hang ong trở thành một điểm đến không thể thiếu trên cung đường núi săn mây từ xã Quang Thành sang xã Thành Công - nơi còn lưu giữ những ngôi nhà trình tường truyền thống của người Dao.

Bài liên quan

Đi chùa Hà cầu duyên như thế nào? Cần lưu ý những gì?
Đi chùa Hà cầu duyên như thế nào? Cần lưu ý những gì?
27/05/2022 Văn hóa

Đi chùa Hà khi đi lẻ bóng khi về có đôi là câu nói được các bạn trẻ truyền tai nhau. Vì thế, đây là ngôi chùa cầu duyên được nhiều bạn trẻ lui tới.

Những cấm kỵ khi du lịch nước ngoài, phải nắm để không 'hớ'
Những cấm kỵ khi du lịch nước ngoài, phải nắm để không 'hớ'
25/05/2022 Văn hóa

Những điều cấm kỵ khi du lịch nước ngoài được xuất phát từ văn hóa tại chính quốc gia mà bạn sẽ đặt chân đến, nên nắm rõ để trở thành du khách văn minh.

Ngày tỏ tình 20/5 ở Trung Quốc từ đâu mà có?
Ngày tỏ tình 20/5 ở Trung Quốc từ đâu mà có?
20/05/2022 Văn hóa

Ngày tỏ tình ở Trung Quốc là ngày 20/5, nhưng vì sao họ lại chọn ngày này - bạn đã biết chưa? Hãy cùng chúng tôi khám phá nhé.

3 điểm du lịch Hà Nam gắn với văn học, nên đi để mở mang thêm
3 điểm du lịch Hà Nam gắn với văn học, nên đi để mở mang thêm
13/05/2022 Văn hóa

Nếu bạn là người yêu thơ ca, văn học thì khi có dịp du lịch Hà Nam, đây là những điểm đến nên thơ, thú vị mà bạn nên khám phá.

10 điều luật kì lạ ở Nhật Bản không mấy người biết
10 điều luật kì lạ ở Nhật Bản không mấy người biết
24/04/2022 Văn hóa

Những điều luật kì lạ ở Nhật Bản sau sẽ làm người yêu du lịch "sốc": không được ép uống rượu, có thể bị bỏ tù nếu mang bộ đàm từ nước khác sang...

5 con giáp phát tài vào tháng 4 âm lịch: Bạn có trong số này không?
5 con giáp phát tài vào tháng 4 âm lịch: Bạn có trong số này không?
21/04/2022 Văn hóa

Tháng 4 âm lịch sắp tới, đây là những con giáp có tài vận dồi dào, có khả năng phất lên nhanh chóng, dễ thành đại gia. Cùng tìm hiểu nhé.

'Đặc sản HANU' là gì mà sinh viên Hà Nội yêu thích như vậy?
'Đặc sản HANU' là gì mà sinh viên Hà Nội yêu thích như vậy?
14/04/2022 Văn hóa

Khu vực Đại học Hà Nội (HANU) từ lâu đã nổi tiếng là thiên đường ẩm thực của sinh viên, học sinh Thanh Xuân. Nơi đây có gì hấp dẫn?

Điền tử đầu là gì, sao phi tần triều Thanh đều muốn có?
Điền tử đầu là gì, sao phi tần triều Thanh đều muốn có?
12/04/2022 Văn hóa

Điền tử đầu là một trong những loại trang sức tiêu biểu của phụ nữ quý tộc nhà Thanh. Bài viết dưới đây sẽ cho bạn cái nhìn tổng quan hơn về vật này.

Bí ẩn hiếm ai biết về cặp sư tử đồng trong Tử Cấm Thành
Bí ẩn hiếm ai biết về cặp sư tử đồng trong Tử Cấm Thành
11/04/2022 Văn hóa

Trong khi các cặp sư tử khác ở Tử Cấm Thành đều được mạ vàng, riêng cặp sư tử đồng nọ vẫn giữ nguyên chất liệu ban đầu. Vì sao lại thế?

Tháng 4 này, có 5 con giáp 'lên đời' trong công việc, tài chính
Tháng 4 này, có 5 con giáp 'lên đời' trong công việc, tài chính
09/04/2022 Văn hóa

Giai đoạn từ Rằm tháng 3 âm lịch (15/4 dương lịch) đến giữa năm, 5 con giáp này sẽ đón nhận nhiều thay đổi tích cực trong sự nghiệp, tài chính.

Giỗ tổ Hùng Vương 2022: Đây là giỗ vị vua nào trong 18 đời vua Hùng?
Giỗ tổ Hùng Vương 2022: Đây là giỗ vị vua nào trong 18 đời vua Hùng?
09/04/2022 Văn hóa

Giỗ tổ Hùng Vương 2022, đa số người lao động được nghỉ hết thứ Hai (11/4). Vậy, đây là giỗ của vị vua nào trong 18 đời vua Hùng?

Người Nhật có lịch sự không: Đích thân người Nhật 'khui' sự thật
Người Nhật có lịch sự không: Đích thân người Nhật 'khui' sự thật
07/04/2022 Văn hóa

Câu hỏi "Người Nhật có lịch sự không?" được trả lời rằng: "Nếu thuộc bất kỳ sắc tộc châu Á nào, bạn có thể đối diện với phân biệt chủng tộc và sự thô lỗ".

Gọi Thailand là 'Thái Lan' thay vì 'Thái Quốc': Lý do là gì?
Gọi Thailand là 'Thái Lan' thay vì 'Thái Quốc': Lý do là gì?
07/04/2022 Văn hóa

Trên diễn đàn hỏi đáp lớn Quora, có thắc mắc rằng vì sao nước ta gọi Thailand là "Thái Lan" mà không phải là "Thái Quốc" (tương tự như Hàn Quốc).

4 cấm kỵ trang phục ở một số quốc gia: Vi phạm điều 1 sẽ bị phạt nặng
4 cấm kỵ trang phục ở một số quốc gia: Vi phạm điều 1 sẽ bị phạt nặng
06/04/2022 Văn hóa

Bikini, áo dây, váy ngắn... tưởng chừng như rất bình thường lại nằm trong danh sách cấm kỵ trang phục ở một số điểm đến nổi tiếng này.

Người nước ngoài 'khui' điều tối kỵ ở Nhật Bản: Lý do gây rùng mình
Người nước ngoài 'khui' điều tối kỵ ở Nhật Bản: Lý do gây rùng mình
06/04/2022 Văn hóa

Hóa ra, điều này lại được xem là tối kỵ ở Nhật Bản, và cách hành xử này lại khác với nhiều người Việt Nam. Đó là gì? Cùng chúng tôi khám phá nhé.

Văn khấn Giỗ Tổ Hùng Vương 2022 chi tiết nhất
Văn khấn Giỗ Tổ Hùng Vương 2022 chi tiết nhất
04/04/2022 Văn hóa

Giỗ Tổ Hùng Vương 2022 sẽ rơi vào cuối tuần này. Bạn đã chuẩn bị đủ mâm cúng, văn khấn chưa? Mời tham khảo bài viết sau để nắm rõ thông tin.

5 món ăn nên có trong ngày Giỗ Tổ Hùng Vương 2022
5 món ăn nên có trong ngày Giỗ Tổ Hùng Vương 2022
04/04/2022 Văn hóa

Giỗ Tổ Hùng Vương 2022 này, bạn nên có món gì trên mâm cúng tại gia để tỏ lòng thành kính? Cùng chúng tôi tìm hiểu ngay để chuẩn bị tốt hơn.

Cúng Giỗ Tổ Hùng Vương 2022 tại nhà cần những gì?
Cúng Giỗ Tổ Hùng Vương 2022 tại nhà cần những gì?
03/04/2022 Văn hóa

Giỗ Tổ Hùng Vương 2022 nhằm ngày thứ mấy, được nghỉ bao nhiêu lâu và cúng Giỗ Tổ Hùng Vương 2022 tại nhà cần những gì? Mời bạn tham khảo