• Click để copy

“Khơi dậy” các phế tích bị “lãng quên” trên núi Ba Vì

Nằm cách xa trung tâm Hà Nội khoảng 60km về phía Tây, vườn quốc gia Ba Vì mang trong mình nhiều giá trị văn hóa, lịch sử, tâm linh. Và hơn hết nó còn là sự tồn tại của gần 200 nền phế tích mà người Pháp đã xây dựng cách đây gần 100 năm.

Tìm lại dấu tích xưa

Trong buổi tọa đàm được tổ chức ở Hà Nội vào sáng 9/9 với chủ đề “Phát huy giá trị phế tích tại vườn quốc gia Ba Vì”, các chuyên gia kiến trúc, bảo tồn, các nhà nghiên cứu văn hóa – lịch sử… đã đưa ra những đánh giá, đề xuất cách ứng xử phù hợp để “khơi dậy” các phế tích đang bị “lãng quên” trên núi Ba Vì.

Mở đầu buổi tọa đàm, dịch giả Trịnh Lữ đã kể về câu chuyện có thật của gia đình ông. Cụ thể, ông kể về “Nhà Ba Vì” – nơi cha ông, cố họa sĩ Trịnh Hữu Ngọc đã mua đất, xây nhà, đưa gia đình về sống tại núi Ba Vì từ năm 1944. Mới đầu ngôi nhà chỉ là một nhà lá chừng 50m2 nền để ở tạm, sau này nhà xây 200m2  nền bằng cả bê tông, gạch, đá, mái lớp ván gỗ thông phủ nhựa đường. Họa sĩ, dịch giả Trịnh Lữ bồi hồi nhớ lại: “Cha tôi đưa hai vợ và 6 con lên Nhà Ba Vì với mong muốn trở thành một gia đình bản địa, như người Mường, người Dao ở đó”.

Dưới chân núi, ông có nhờ người nuôi một đàn bò. Sau nhà, ông cho làm một trại gà nhìn xuống phía Sông Đà. Anh chị tôi rất thích sáng ra đi nhặt trứng ở những chuồng gà làm bằng gỗ hình tam giác ấy. Trước nhà là vườn rau. Nước lấy ngay ở con suối chảy qua trước nhà. Nước suối sách đến mức không cần phải lọc hay đánh phèn gì cả. Chúng tôi thắp bằng đèn Hoa Kỳ và đèn “măng – xông”, dùng dầu hỏa thôn thường. Có bà Nghiễm, sống dưới chân núi, chăm đôi ngựa thồ chuyên chở nhu yếu phẩm cho gia đình. Có “ông bếp già” lo việc cơm nước. Còn cha tôi phải lo việc xưởng nội thất gỗ nên chỉ lên núi vào cuối tuần. Đạp xe đến chân núi thì ông để xe ở nhà bà Nghiễm, rồi chống cây dáo dài đi bộ lên. Có những lần đi đêm, lên đến nhà thì rạng sáng…

Đã đến lúc đánh thức một thị trấn ngủ quên trên Ba Vì. Ảnh: Sở Du lịch Hà Nội

Đã đến lúc đánh thức một thị trấn ngủ quên trên Ba Vì. Ảnh: Sở Du lịch Hà Nội

Ông Lữ còn nhớ lại Nhà Ba Vì với những cơn mưa rừng, sương núi, những đàn chim trĩ, muôn loài bướm, bọ cành cây, chim chóc đủ màu, cua suối… Rồi con Vàng, con Bạc – hai chú chó bắt cua rất giỏi, mỗi lần run sợ chíu nấp trong nhà là ông biết ngay có hổ đến gần, sáng sớm hôm sau cứt hổ còn nóng hổi ngay rìa vườn rau.

Gia đình ông cũng thường xuyên đón các đồng chí như Hoàng Đạo Thuý, Trần Duy Hưng, Tôn Thất Tùng, Nhữ Thế Bảo lên ở Nhà Ba Vì cùng, người một hai ngày, người cả tuần lễ. Tuy nhiên, đến năm 1948 vì tình hình chiến sự khiến cha ông buộc phải đưa vợ con trở lại Hà Nội, bỏ lại căn nhà trở thành phế tích.

Thật may những ký ức về cuộc sống bên Suối Hoa đã sống dậy khi gia đình hoạ sĩ, dịch giả Trịnh Lữ tìm thấy phế tích ngôi nhà sau bao tâm huyết. Từ năm 2009 tới nay, đại gia đình ông đã rủ nhau về Nhà Ba Vì hàng năm. Lần nào cũng bồi hồi, xúc động, kể cả dâu, rể đến các cháu, chắt của cụ Ngọc, ai cũng muốn được nghe câu chuyện đời Suối Hoa ở bên những bức tường đá đã trở thành phế tích. Với họ, Nhà Ba Vì đã từ phế tích trở thành di sản có giá trị văn hoá và lịch sử, kết nối các thành viên gia đình qua nhiều thế hệ.

Không thể để Ba Vì bị “lãng quên”

Ở mảnh đất trăm năm lịch sử ấy không chỉ có Nhà Ba Vì mà nó còn có sự tồn tại của gần 200 nền phế tích mà người Pháp đã xây dựng thị trấn và khu nghỉ mát cách đây gần 100 năm. Theo bà Trần Thị Mai Hương, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I, qua khảo sát sơ bộ, tài liệu liên quan đến núi Ba Vì có gần 200 hồ sơ thuộc trên 10 phông tài liệu và nhiều cuốn tư liệu liên quan đến Phông Phủ Toàn quyền Đông Dương, Phủ Thống sứ Bắc Kỳ, Nha Nông lâm và Thương mại Đông Dương… Trong thông tin từ tài liệu lưu trữ, từ cuối thế kỷ 19 người Pháp đã đến Sơn Tây cũng như các tỉnh miền núi phía Bắc khác vì mục đích quân sự. Đến đầu thế kỷ 20 đã dần có sự xuất hiện của các điền chủ người Âu với nhiều đồn điền, trang trại sau đó là các khu nghỉ mát được xây dựng.

Năm 1942, trong báo cáo Công sứ Sơn Tây Tucat đã đánh giá: “… khu núi Ba Vì sẽ trở thành khu nghỉ dưỡng mang lại lợi ích cao hơn Tam Đảo…”. Đến năm 1944, khá nhiều công trình đã được xây dựng ở đây. Nhờ vậy mà các hoạt động khai thác du lịch và nghỉ dưỡng đã hình thành. “Tuy nhiên, nhiều công trình còn dang dở từ sau Cách mạng tháng 8 năm 1945. Sau nhiều năm, các công trình hầu như không còn hoặc chỉ còn lại các “dấu tích” ở nơi đây. Các “dấu tích” mà hiện nay đang được coi là “phế tích” trên đỉnh núi Ba Vì là một trong các “di sản” cần được trân trọng và phát huy giá trị cho các thế hệ, không thể để chúng mãi là các “phế tích”, không để Ba Vì bị “bỏ quên”, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I cho hay.

Hình ảnh phế tích công trình trên núi Ba Vì. Ảnh: TĐCC

Hình ảnh phế tích công trình trên núi Ba Vì. Ảnh: TĐCC

Trong buổi tọa đàm, các chuyên gia đưa ra các giải pháp đề xuất khai thác nền phế tích kết hợp với thảm thực vật trong vườn quốc gia Ba Vì để phục vụ du lịch, giáo dục trực quan sinh động theo hướng: Phục dựng, chỉnh trang những không gian văn hóa - kiến trúc Pháp nguyên bản trên nền phế tích cũ; tạo lập không gian kiến trúc mới kết hợp với nền phế tích cũ một cách hài hòa, hữu cơ với khung cảnh thiên nhiên; giữ nguyên những phế tích với cây cổ thụ ôm cuốn trên tường, xây dựng công trình mới bên cạnh phế tích cũ để tăng tính tương phản nhằm tô điểm cho quá khứ – hiện tại; đầu tư, nâng cấp cảnh quan thiên nhiên một cách có nội dung và có quy hoạch.

Cùng chia sẻ và ủng hộ quan điểm ấy, nhà sử học Dương Trung Quốc bày tỏ: “Giải quyết câu chuyện giữa bảo tồn và phát triển hay khai thác hợp lý tiềm năng của Ba Vì chắc chắn là một bài toán khó. Tuy nhiên trên thế giới bài toán này đã có lời giải rất phổ biến và hiệu quả. Họ đã phát triển, cải tạo các phế tích cũ để thu hút cộng đồng đến hưởng thụ và tìm hiểu trực quan những dấu ấn của lịch sử, văn hóa. Đó là một cách làm thiết thực để quá khứ không còn chỉ nằm trên giấy. Phương thức này đồng thời tạo nên nguồn kinh phí để bù đắp phần nào cho việc duy trì và bảo vệ các di tích vốn rất eo hẹp”.

Tương tự, giáo sư Nguyễn Tấn Vạn – Chủ tịch Hội Kiến Trúc Sư Việt Nam cho rằng: “Nếu ai đã đến và thấy những phế tích trong Vườn quốc gia Ba Vì thì đều biết đó là 1 câu chuyện cần được cảm nhận để làm giàu thêm giá trị của lịch sử, môi trường, cảnh quan mà chúng ta đang hưởng thụ. Việc phát huy nó, khai phá nó, làm thức tỉnh nó để phục vụ cộng đồng được thăm quan, sống cùng một thời kì lịch sử là 1 hướng đi cần thiết. Cần bảo tồn và khai thác được khí hậu, cảnh quan mẹ thiên nhiên đã ban tặng, bảo vệ rừng nguyên sinh một cách hài hòa tích cực. Nhưng nếu đầu tư thái quá cũng không đúng, để yên cũng không đúng. Tìm ra phương án và đường đi là nhiệm vụ của thời đại chúng ta hôm nay”.

Cùng với đó là chủ trương của nhà nước nhằm kích cầu du lịch, các chuyên gia tham dự tọa đàm kêu gọi các cơ quan quản lý hãy nghiên cứu, xem xét và phát triển các tiềm năng vô cùng giá trị hiện hữu tại núi Ba Vì để trở thành một món quà nhân kỷ niệm 1010 năm Thăng Long Hà Nội khi Hà Nội tìm thấy điều mới mẻ ngay trong chính quá khứ của mình.

Bài liên quan
Diễn đàn Du lịch Mê Công 2022 sẽ diễn ra tại Quảng Nam
Diễn đàn Du lịch Mê Công 2022 sẽ diễn ra tại Quảng Nam

Theo thông tin từ Cổng TTĐT của Tổng cục Du lịch, Việt Nam sẽ đăng cai tổ chức trực tiếp Diễn đàn Du lịch Mê Công 2022 vào ngày 9 - 14/10 tại Khu nghỉ dưỡng Nam Hội An (Hoiana), Quảng Nam.

Hình ảnh du lịch Việt Nam được quảng bá trong hai ca khúc của ca sĩ Hàn Quốc sáng tác
Hình ảnh du lịch Việt Nam được quảng bá trong hai ca khúc của ca sĩ Hàn Quốc sáng tác

Ca sĩ, nhạc sĩ người Hàn Quốc Joseph Kwon đã đăng tải MV "Waiting for you, 5000 years" ngợi ca vẻ đẹp Việt Nam với cồn cát Mũi Né, cổng trời Sa Pa, vịnh Hạ Long, Tràng An, Tam Cốc, Nha Trang, đảo ngọc Phú Quốc, phố cổ Hà Nội, Hội An…

Khu nghỉ dưỡng Pullman Phú Quốc bổ nhiệm và thăng chức hai vị trí giám đốc
Khu nghỉ dưỡng Pullman Phú Quốc bổ nhiệm và thăng chức hai vị trí giám đốc

Ông Michael Keller đã được thăng chức lên Giám đốc Điều hành, chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động vận hành trong khu nghỉ dưỡng Pullman Phú Quốc.

Tập huấn marketing du lịch sinh thái cho các cộng đồng dân tộc thiểu số
Tập huấn marketing du lịch sinh thái cho các cộng đồng dân tộc thiểu số

Thông qua khóa tập marketing du lịch sinh thái, khoảng 30 học viên là người dân tộc thiểu số thuộc các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên - Huế đã được trang bị các kiến thức và kỹ năng cần thiết để có thể tự quảng bá cho các dịch vụ du lịch sinh thái của mình.

Phấn đấu xây dựng KDL hồ Ba Bể trở thành khu du lịch quốc gia vào năm 2025
Phấn đấu xây dựng KDL hồ Ba Bể trở thành khu du lịch quốc gia vào năm 2025

Theo Chủ tịch UBND huyện Ba Bể Lưu Quốc Trung, huyện này phấn đấu đến năm 2025, xây dựng khu du lịch hồ Ba Bể trở thành khu du lịch quốc gia.

Khai mạc 'Tuần lễ du lịch - Di sản văn hóa Ba Bể năm 2022'
Khai mạc 'Tuần lễ du lịch - Di sản văn hóa Ba Bể năm 2022'

Bắt đầu với lễ khai mạc diễn ra trong tối 3/6, Tuần lễ du lịch - Di sản văn hóa Ba Bể được tổ chức với mục đích khôi phục tổng thể hoạt động du lịch trên địa bàn tỉnh và hướng tới trở thành sự kiện thường niên nhằm tạo điểm nhấn hấp dẫn thu hút du khách đến với Bắc Kạn.

Rocko Bay Resort mang đến định nghĩa mới về du lịch nghỉ dưỡng
Rocko Bay Resort mang đến định nghĩa mới về du lịch nghỉ dưỡng

Rocko Bay Resort giúp bạn được ngụp lặn giữa miền thiên nhiên biếc xanh, tại nơi vịnh biển đẹp bậc nhất thế giới và trải nghiệm hành trình khám phá văn hóa dân tộc bản địa người Chăm, Kninh, Raglai, Êđê độc đáo...

Việt Nam thu hút nhiều khách quốc tế nhờ việc mở cửa du lịch và SEA Games 31
Việt Nam thu hút nhiều khách quốc tế nhờ việc mở cửa du lịch và SEA Games 31

Theo Tổng cục Thống kê, việc mở cửa du lịch cùng với sự kiện SEA Games 31 đã giúp Việt Nam thu hút thêm nhiều du khách quốc tế và tăng doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống trong tháng 5.

Đoàn famtrip gần 150 thành viên khảo sát du lịch Ninh Bình mùa lúa vàng
Đoàn famtrip gần 150 thành viên khảo sát du lịch Ninh Bình mùa lúa vàng

Đoàn famtrip với gần 150 thành viên do Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình phối hợp với Tổng cục Du lịch tổ chức đã khảo sát du lịch tại Ninh Bình nhân dịp Tuần du lịch tỉnh Ninh Bình năm 2022.

Những lý do khiến du khách quay lại Ninh Thuận nhiều lần
Những lý do khiến du khách quay lại Ninh Thuận nhiều lần

Ninh Thuận – vùng đất mới với những “báu vật trời ban” hấp dẫn du khách bằng những khác biệt về tự nhiên, văn hóa và nhiều sản phẩm du lịch trải nghiệm độc đáo nhất.

Du lịch Nguyên Bình (Cao Bằng): Quyết tâm phát triển bền vững và các sản phẩm mới
Du lịch Nguyên Bình (Cao Bằng): Quyết tâm phát triển bền vững và các sản phẩm mới

Theo ông Phạm Hải Quỳnh - Chủ tịch Hội Du lịch Cộng đồng Việt Nam, Nguyên Bình (Cao Bằng) là mảnh đất có rất nhiều lợi thế, chắc chắn sẽ thành công trong phát triển du lịch nói chung và du lịch cộng đồng nói riêng.

Liên hoan ẩm thực Hạ Long - Quảng Ninh 2022 bắt đầu từ ngày 13/5 tại Tuần Châu
Liên hoan ẩm thực Hạ Long - Quảng Ninh 2022 bắt đầu từ ngày 13/5 tại Tuần Châu

Là hoạt động nhằm kích cầu du lịch, Liên hoan Ẩm thực Hạ Long - Quảng Ninh 2022 diễn ra trong các ngày 13 - 15/5, được kỳ vọng sẽ góp phần bình ổn và phục hồi du lịch Quảng Ninh.

Hơn 270.000 lượt khách du lịch đến Khánh Hòa trong dịp lễ 30/4
Hơn 270.000 lượt khách du lịch đến Khánh Hòa trong dịp lễ 30/4

Theo thống kê của Du lịch Khánh Hoà, tổng lượt khách tham quan, nghỉ dưỡng trong 4 ngày nghỉ lễ tính từ ngày 30/4 đến 3/5 ước đạt 275.500 lượt khách, đạt 210% so với cùng kỳ năm ngoái.

Khảo sát xây dựng tour, tuyến du lịch Kon Tum – Gia Lai
Khảo sát xây dựng tour, tuyến du lịch Kon Tum – Gia Lai

Trong các ngày 21 - 25/4 vừa qua, Hiệp hội Du lịch Việt Nam đã tổ chức đoàn khảo sát du lịch Gia Lai - Kon Tum 2022.

Du lịch Kon Tum có logo và slogan mới
Du lịch Kon Tum có logo và slogan mới

UBND tỉnh Kon Tum vừa có quyết định phê duyệt biểu tượng (logo) và khẩu hiệu (slogan) Du lịch Kon Tum.

'Du lịch Kon Tum - Tiềm năng và phát triển' mở đầu hàng loạt sự kiện kích cầu du lịch Bắc Tây Nguyên
'Du lịch Kon Tum - Tiềm năng và phát triển' mở đầu hàng loạt sự kiện kích cầu du lịch Bắc Tây Nguyên

Cùng với Diễn đàn 'Du lịch Kon Tum - Tiềm năng và phát triển", hàng loạt các dự án đầu tư vào du lịch Kon Tum cũng như các sự kiện kích hoạt du lịch được kỳ vọng sẽ thu hút thêm nhiều du khách đến với vùng đất Bắc Tây Nguyên này.

Về việc bị cấm du lịch ở Bình Ba và Bình Hưng
Về việc bị cấm du lịch ở Bình Ba và Bình Hưng

Mới đây, UBND TP Cam Ranh đã đề nghị các đơn vị liên quan hỗ trợ thông tin cấm du lịch ở Bình Ba và Bình Hưng - 2 hòn đảo nổi tiếng.

Quy hoạch Vân Phong thành trung tâm du lịch, dịch vụ, văn hoá cao cấp
Quy hoạch Vân Phong thành trung tâm du lịch, dịch vụ, văn hoá cao cấp

Phó Thủ tướng Lê Văn Thành ký quyết định phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng khu kinh tế Vân Phong, tỉnh Khánh Hòa đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2050.

Hang Sơn Đoòng của Việt Nam được tôn vinh trên Google Doodle
Hang Sơn Đoòng của Việt Nam được tôn vinh trên Google Doodle

Google Doodle vừa thay đổi hình ảnh quen thuộc sang hình ảnh về Sơn Đoòng - Kỳ quan thiên nhiên Việt Nam trên Google Tìm kiếm của 17 quốc gia và vùng lãnh thổ.