• Click để copy

Những kiêng kỵ bên mâm cơm Việt: Nền nếp hay quá khắt khe?

Không ít người Việt lớn lên cùng những quy tắc khi dùng cơm với gia đình. Nhìn lại, những điều kiêng kỵ này quá khắt khe hay giúp ta nên người?

Hẳn trong chúng ta, ai cũng một lần bị người lớn khiển trách (thậm chí là dùng roi đòn!) vì vô tình phạm phải những điều kiêng kỵ trong bữa ăn chung. Những điều kiêng kỵ đó, nhìn chung được cho là "sẽ mang đến vận rủi" cho gia chủ, nhưng tính tới nay cũng chưa có văn bản chính thống nào xác thực tính nguy hại, xui xẻo của chúng. Sau đây là một số kiêng kỵ điển hình bên mâm cơm Việt mà đến giờ vẫn còn tồn tại.

Rung đùi

Xét về tướng số, rung chân là biểu hiệu của người nghèo đói, giống như tục ngữ có câu “Nam đẩu cùng, nữ đẩu tiện” (Nam rung chân thì nghèo, nữ rung chân thì thấp hèn) nên nhiều gia đình kiêng kỵ rung đùi khi ăn.

Cắm đũa thẳng vào bát cơm

Cách cắm đũa này bị kiêng vì trông như việc việc thắp hương (nhang) cho người đã khuất. Ông bà cho rằng nếu làm hành động này trong bữa ăn sẽ mang lại điềm điều xúi quẩy.

Xung quanh bữa cơm Việt là những điều kiêng kỵ mà người lớn trong nhà vẫn luôn tuân thủ. Ảnh: Le Van

Xung quanh bữa cơm Việt là những điều kiêng kỵ mà người lớn trong nhà vẫn luôn tuân thủ. Ảnh: Le Van

Để tay dưới bàn

Người xưa cho rằng, tư thế ngồi ăn mà không nâng bát là tướng của người cùng cực.

Gõ bát ăn cơm

Âm thanh phát ra từ việc gõ vào bát được cho là thu hút vong linh, không nơi nương tựa về nhà, mang âm khí vào nhà.

Đặc biệt, người xưa truyền lại chỉ có ăn mày mới gõ vào bát để xin ăn nên cố tình gõ vào bát trong bữa cơm được hiểu như gia cảnh khốn khó, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới tài lộc của gia chủ.

Chiếc đũa và những 'luật bất thành văn'.

Chiếc đũa và những 'luật bất thành văn'.

Nối đũa, xếp đũa không đều trên bàn

Nối đũa (nhận thức ăn từ đũa của người khác bằng đũa của mình) khiến người ta liên tưởng tới khi gắp tro cốt của người chết sau khi hỏa táng, bởi vậy đây là một điều nên tránh. Đặt đũa dài ngắn, không đồng đều trên bàn ăn cũng bị kiêng kỵ vì mang đến điềm xấu. Thời xưa người ta gọi nó là “tam trường lưỡng đoản” (ba dài hai ngắn), ý nói là chuyện không may xảy ra, đại biểu cho “tử vong”.

Theo phong tục xưa thì người sau khi chết đều sẽ được đặt vào trong quan tài. Sau khi đặt vào quan tài rồi thì lúc quan tài chưa được đậy nắp sẽ thấy nó được tạo thành bởi 5 tấm ván gỗ dài ngắn khác nhau (2 tấm ván gỗ ngắn, 3 tấm ván gỗ dài). Do đó, người xưa kiêng kỵ việc đặt đũa dài ngắn trên bàn ăn, vì nó đại biểu cho chuyện không may xảy ra, là điềm cực kỳ xấu, cần phải tránh.

Đánh rơi đũa

“Lạc địa kinh Thần” (đánh rơi đũa xuống đất) được cho là biểu hiện thất lễ nghiêm trọng. Cổ nhân cho rằng tổ tiên đều đang an nghỉ ở dưới đất, khi đũa rơi xuống đất sẽ làm kinh động đến họ - đây là đại bất hiếu. Nếu lỡ làm rơi đũa thì liền nhanh chóng ngồi xuống cầm đũa vẽ lên chỗ đất đó một chữ thập, theo hướng Đông Tây trước Nam Bắc sau và khẩn xin tha thứ.

Đặt đũa chéo nhau

Người xưa xem hành vi này là có ý phản định, phủ nhận toàn bộ những người ngồi cùng bàn.

Hãy cẩn thận với đôi đũa của bạn!

Hãy cẩn thận với đôi đũa của bạn!

Bới cơm một muỗng, nén cơm

Ôn bà ta kiêng kỵ việc chỉ múc cơm một lần, một muỗng nông vì đây là kiểu bới cơm cúng người đã mất. Khi xới cũng không ém cơm vì đây cũng là cách làm cơm cúng.

Lật cá

Nếu ngồi dùng cơm với gia đình sống bám biển, bạn không nên lật cá. Họ cho rằng như vậy tượng trưng cho việc lật thuyền.

Bỏ lại miếng cuối cùng

Ở Việt Nam hiện, chừa và bỏ luôn miếng cuối (không biết là bắt nguồn với lý do gì) nhưng chắc chắn sẽ làm "mết" lòng nhiều người lớn. Có lẽ đây được xem như việc chê bai, không tôn trọng thức ăn.

family-meal

Nhìn chung, những điều kiêng kỵ có liên quan đến phong tục tập quán, tín ngưỡng địa phương như lật cá, cắm đũa vào chén... tuy có hơi khắt khe song thể hiện nếp nghĩ, niềm tin "có kiêng có lành" - một lối sống đã thuộc vào hàng văn hóa ở nước ta. Đã gọi là văn hóa, ta nên chấp nhận và nhập gia tùy tục, chú ý thao tác khi ăn để không ảnh hưởng tới bữa cơm chung dù là ở bất kì nơi nào.

Ngược lại, những kiêng kỵ như rung đùi, xỉa răng, bỏ lại miếng cuối... lại mang tính xây dựng cho tác phong ăn uống, văn hóa ứng xử thêm lịch thiệp trên bàn ăn. Dù việc rung đùi chắc chắn không làm một người giàu hơn hay nghèo đi, nhưng nó sẽ mang lại sự kém thoải mái cho người cùng bàn. Không ai ép buộc được ta không rung chân hay xỉa răng vô tư sau bữa ăn, nhưng nếu làm được điều này thì hình ảnh xã hội của chúng ta sẽ thanh lịch, đáng mến.

Vậy, những kiêng kỵ kể trên, nếu nhìn theo hướng tích cực thì đều phần nào giúp ta ứng xử có văn hóa, lịch thiệp hơn trong mọi hoàn cảnh mà thôi.

Bài liên quan

Sài Gòn và 'Những điều tử tế' qua lăng kính blogger Nguyễn Kỳ Anh
Sài Gòn và 'Những điều tử tế' qua lăng kính blogger Nguyễn Kỳ Anh
19/06/2021 Văn hóa

Giai đoạn khó khăn này, những điều tử tế tuy nhỏ nhưng sẽ mang lại ý nghĩa lớn lao hơn cả. Chàng nhiếp ảnh trẻ đã kịp ghi lại những khoảnh khắc ấy.

Vì sao nên ăn cơm rượu nếp cẩm vào Tết Đoan Ngọ?
Vì sao nên ăn cơm rượu nếp cẩm vào Tết Đoan Ngọ?
14/06/2021 Văn hóa

Đã thấy cơm rượu nhiều lần trên mâm cỗ ngày "Diệt sâu bọ", có bao giờ bạn tự hỏi vì sao nên ăn cơm rượu nếp cẩm vào Tết Đoan Ngọ chưa?

Tết Đoan Ngọ nên làm gì và không nên làm gì?
Tết Đoan Ngọ nên làm gì và không nên làm gì?
14/06/2021 Văn hóa

Vào ngày Tết Đoan Ngọ, có một số tập tục mà chúng ta cần biết để làm hoặc tránh làm phải. Vậy, vào Tết Đoan Ngọ nên làm gì và không nên làm gì?

Lý do gọi Tết Đoan Ngọ là tết diệt sâu bọ?
Lý do gọi Tết Đoan Ngọ là tết diệt sâu bọ?
13/06/2021 Văn hóa

Tết Đoan Ngọ là một trong những ngày lễ tết quan trọng của một số nước châu Á. Vậy, bạn có biết lý do gọi Tết Đoan Ngọ là tết diệt sâu bọ không?

Tết Đoan Ngọ nên ăn gì để diệt sâu bọ?
Tết Đoan Ngọ nên ăn gì để diệt sâu bọ?
13/06/2021 Văn hóa

Theo quan niệm dân gian, Tết Đoan ngọ là giai đoạn chuyển mùa nên dễ có sâu bọ cả ngoài lẫn "trong" cơ thể. Vậy, Tết Đoan Ngọ nên ăn gì mới diệt sâu bọ đúng chuẩn?

Tết Đoan Ngọ trên thế giới có gì khác ở Việt Nam?
Tết Đoan Ngọ trên thế giới có gì khác ở Việt Nam?
12/06/2021 Văn hóa

Tết Đoan Ngọ trên thế giới sẽ diễn ra những hoạt động thú vị, thưởng thức những món ăn nào và có diệt sâu bọ như ở nước Việt ta?

Lạ lùng chuyện quần jean bó bị cấm ở Triều Tiên
Lạ lùng chuyện quần jean bó bị cấm ở Triều Tiên
03/06/2021 Văn hóa

Bên cạnh chiếc quần jean bó bị cấm ở Triều Tiên, kiểu tóc "cắt-moi" đình đám thì xỏ khuyên, nhuộm tóc cũng bị cấm nốt ở quốc gia này.

Đền Thỏ: Chốn linh thiêng cho người đồng tính ở Đài Loan
Đền Thỏ: Chốn linh thiêng cho người đồng tính ở Đài Loan
03/06/2021 Văn hóa

Đền Thỏ ở Yonghe (Đài Loan) được biết đến là ngôi đền thờ cho người đồng tính ở nước này vì nơi đây thờ phụng một vị thần chuyên bảo hộ cho họ.

Hoa mẫu đơn tượng trưng cho điều gì mà phải dùng làm hình nền điện thoại?
Hoa mẫu đơn tượng trưng cho điều gì mà phải dùng làm hình nền điện thoại?
02/06/2021 Văn hóa

Việc cài hoa mẫu đơn làm hình nền điện thoại hiện đang xuất hiện nhiều trên mạng xã hội, làm người khác tò mò không rõ hoa mẫu đơn tượng trưng cho điều gì.

Thương sao những mùa gặt làng Đường Lâm!
Thương sao những mùa gặt làng Đường Lâm!
02/06/2021 Văn hóa

Mùa hè trong tuổi thơ ai đã gắn liền với tiếng ve, những quả vải mọng nước và mùa gặt làng Đường Lâm vàng cả một góc kí ức?

Bộ tranh 'Hồi bé ăn gì?': Chút an yên giữa những ngày biến động
Bộ tranh 'Hồi bé ăn gì?': Chút an yên giữa những ngày biến động
01/06/2021 Văn hóa

Nguyễn Vũ Xuân Lan và bộ tranh 'Hồi bé ăn gì' dễ thương của cô đã mang lại những hoài niệm dịu dàng về tuổi thơ mà ai cũng từng trải qua.

Quà 1/6 'rẻ như cho' nhưng đáng giá cả một tuổi thơ
Quà 1/6 'rẻ như cho' nhưng đáng giá cả một tuổi thơ
01/06/2021 Văn hóa

Bộ ảnh được nhiếp ảnh gia Ngọc Thiện thực hiện tại hai xã thuộc huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, là món quà 1/6 đặc biệt dành cho cô con gái cưng.

'6 không' cần chú ý cho người sắp đi Đà Lạt
'6 không' cần chú ý cho người sắp đi Đà Lạt
31/05/2021 Văn hóa

Đà Lạt chưa bao giờ ngừng đổi mới mình, nhưng 6 cái không dưới đây vẫn luôn là những điều "bất hủ" bạn phải nhớ trước khi du lịch Đà Lạt.

Những lời đồn thổi về 'tiên cảnh' Phượng Hoàng Cổ Trấn
Những lời đồn thổi về 'tiên cảnh' Phượng Hoàng Cổ Trấn
27/05/2021 Văn hóa

“Phượng Hoàng Cổ Trấn” có lẽ là cái tên không còn xa lạ với nhiều người, tuy nhiên sự tích kì thú liên quan đến nơi này thì không phải ai cũng biết.

Tên gọi 'áo bà ba' không xuất phát từ... bà Ba nào cả?
Tên gọi 'áo bà ba' không xuất phát từ... bà Ba nào cả?
26/05/2021 Văn hóa

Cái tên "áo bà ba" khiến nhiều người hiểu lầm rằng nó xuất phát từ một người phụ nữ tên Ba, hoặc đứng thứ ba trong gia đình.

Hè về, mâm cơm ba miền liền xuất hiện những món canh giải nhiệt này
Hè về, mâm cơm ba miền liền xuất hiện những món canh giải nhiệt này
22/05/2021 Văn hóa

Những món canh giải nhiệt đặc trưng ba miền sau ngày thường vốn đã thơm ngon, hấp dẫn nhưng đến hè thì lại càng quyến rũ đến lạ.

Ngoài Miss Universe, vẫn còn 3 'đấu trường nhan sắc' lớn nhất hành tinh
Ngoài Miss Universe, vẫn còn 3 'đấu trường nhan sắc' lớn nhất hành tinh
16/05/2021 Văn hóa

Nhân lúc Miss Universe 2020 đang bước vào giai đoạn 'nóng' nhất, cùng tìm hiểu về 3 cuộc thi hoa hậu quy mô quốc tế, uy tín khác.

TikToker 1 triệu followers sống tại Nhật chê một số bạn trẻ người Việt 'tham lam và ngu dốt' gây tranh cãi
TikToker 1 triệu followers sống tại Nhật chê một số bạn trẻ người Việt 'tham lam và ngu dốt' gây tranh cãi
13/05/2021 Văn hóa

Những thông tin anh chàng hot TikToker này cung cấp lại được nhiều người đồng tình?