• Click để copy

Những kiêng kỵ bên mâm cơm Việt: Nền nếp hay quá khắt khe?

Không ít người Việt lớn lên cùng những quy tắc khi dùng cơm với gia đình. Nhìn lại, những điều kiêng kỵ này quá khắt khe hay giúp ta nên người?

Hẳn trong chúng ta, ai cũng một lần bị người lớn khiển trách (thậm chí là dùng roi đòn!) vì vô tình phạm phải những điều kiêng kỵ trong bữa ăn chung. Những điều kiêng kỵ đó, nhìn chung được cho là "sẽ mang đến vận rủi" cho gia chủ, nhưng tính tới nay cũng chưa có văn bản chính thống nào xác thực tính nguy hại, xui xẻo của chúng. Sau đây là một số kiêng kỵ điển hình bên mâm cơm Việt mà đến giờ vẫn còn tồn tại.

Rung đùi

Xét về tướng số, rung chân là biểu hiệu của người nghèo đói, giống như tục ngữ có câu “Nam đẩu cùng, nữ đẩu tiện” (Nam rung chân thì nghèo, nữ rung chân thì thấp hèn) nên nhiều gia đình kiêng kỵ rung đùi khi ăn.

Cắm đũa thẳng vào bát cơm

Cách cắm đũa này bị kiêng vì trông như việc việc thắp hương (nhang) cho người đã khuất. Ông bà cho rằng nếu làm hành động này trong bữa ăn sẽ mang lại điềm điều xúi quẩy.

Xung quanh bữa cơm Việt là những điều kiêng kỵ mà người lớn trong nhà vẫn luôn tuân thủ. Ảnh: Le Van

Xung quanh bữa cơm Việt là những điều kiêng kỵ mà người lớn trong nhà vẫn luôn tuân thủ. Ảnh: Le Van

Để tay dưới bàn

Người xưa cho rằng, tư thế ngồi ăn mà không nâng bát là tướng của người cùng cực.

Gõ bát ăn cơm

Âm thanh phát ra từ việc gõ vào bát được cho là thu hút vong linh, không nơi nương tựa về nhà, mang âm khí vào nhà.

Đặc biệt, người xưa truyền lại chỉ có ăn mày mới gõ vào bát để xin ăn nên cố tình gõ vào bát trong bữa cơm được hiểu như gia cảnh khốn khó, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới tài lộc của gia chủ.

Chiếc đũa và những 'luật bất thành văn'.

Chiếc đũa và những 'luật bất thành văn'.

Nối đũa, xếp đũa không đều trên bàn

Nối đũa (nhận thức ăn từ đũa của người khác bằng đũa của mình) khiến người ta liên tưởng tới khi gắp tro cốt của người chết sau khi hỏa táng, bởi vậy đây là một điều nên tránh. Đặt đũa dài ngắn, không đồng đều trên bàn ăn cũng bị kiêng kỵ vì mang đến điềm xấu. Thời xưa người ta gọi nó là “tam trường lưỡng đoản” (ba dài hai ngắn), ý nói là chuyện không may xảy ra, đại biểu cho “tử vong”.

Theo phong tục xưa thì người sau khi chết đều sẽ được đặt vào trong quan tài. Sau khi đặt vào quan tài rồi thì lúc quan tài chưa được đậy nắp sẽ thấy nó được tạo thành bởi 5 tấm ván gỗ dài ngắn khác nhau (2 tấm ván gỗ ngắn, 3 tấm ván gỗ dài). Do đó, người xưa kiêng kỵ việc đặt đũa dài ngắn trên bàn ăn, vì nó đại biểu cho chuyện không may xảy ra, là điềm cực kỳ xấu, cần phải tránh.

Đánh rơi đũa

“Lạc địa kinh Thần” (đánh rơi đũa xuống đất) được cho là biểu hiện thất lễ nghiêm trọng. Cổ nhân cho rằng tổ tiên đều đang an nghỉ ở dưới đất, khi đũa rơi xuống đất sẽ làm kinh động đến họ - đây là đại bất hiếu. Nếu lỡ làm rơi đũa thì liền nhanh chóng ngồi xuống cầm đũa vẽ lên chỗ đất đó một chữ thập, theo hướng Đông Tây trước Nam Bắc sau và khẩn xin tha thứ.

Đặt đũa chéo nhau

Người xưa xem hành vi này là có ý phản định, phủ nhận toàn bộ những người ngồi cùng bàn.

Hãy cẩn thận với đôi đũa của bạn!

Hãy cẩn thận với đôi đũa của bạn!

Bới cơm một muỗng, nén cơm

Ôn bà ta kiêng kỵ việc chỉ múc cơm một lần, một muỗng nông vì đây là kiểu bới cơm cúng người đã mất. Khi xới cũng không ém cơm vì đây cũng là cách làm cơm cúng.

Lật cá

Nếu ngồi dùng cơm với gia đình sống bám biển, bạn không nên lật cá. Họ cho rằng như vậy tượng trưng cho việc lật thuyền.

Bỏ lại miếng cuối cùng

Ở Việt Nam hiện, chừa và bỏ luôn miếng cuối (không biết là bắt nguồn với lý do gì) nhưng chắc chắn sẽ làm "mết" lòng nhiều người lớn. Có lẽ đây được xem như việc chê bai, không tôn trọng thức ăn.

family-meal

Nhìn chung, những điều kiêng kỵ có liên quan đến phong tục tập quán, tín ngưỡng địa phương như lật cá, cắm đũa vào chén... tuy có hơi khắt khe song thể hiện nếp nghĩ, niềm tin "có kiêng có lành" - một lối sống đã thuộc vào hàng văn hóa ở nước ta. Đã gọi là văn hóa, ta nên chấp nhận và nhập gia tùy tục, chú ý thao tác khi ăn để không ảnh hưởng tới bữa cơm chung dù là ở bất kì nơi nào.

Ngược lại, những kiêng kỵ như rung đùi, xỉa răng, bỏ lại miếng cuối... lại mang tính xây dựng cho tác phong ăn uống, văn hóa ứng xử thêm lịch thiệp trên bàn ăn. Dù việc rung đùi chắc chắn không làm một người giàu hơn hay nghèo đi, nhưng nó sẽ mang lại sự kém thoải mái cho người cùng bàn. Không ai ép buộc được ta không rung chân hay xỉa răng vô tư sau bữa ăn, nhưng nếu làm được điều này thì hình ảnh xã hội của chúng ta sẽ thanh lịch, đáng mến.

Vậy, những kiêng kỵ kể trên, nếu nhìn theo hướng tích cực thì đều phần nào giúp ta ứng xử có văn hóa, lịch thiệp hơn trong mọi hoàn cảnh mà thôi.

Bài liên quan
Vì sao chiếc áo phông in hình ông Kim Jong Un gây xôn xao?
Vì sao chiếc áo phông in hình ông Kim Jong Un gây xôn xao?
14/10/2021 Văn hóa

Bức ảnh một nhạc trưởng mặc áo phông có in hình nhà lãnh đạo Kim Jong Un khiến cả truyền thông trong nước và quốc tế xôn xao.

Cái tên 'Korea' của Hàn Quốc nhờ Con đường Tơ lụa mà lan rộng?
Cái tên 'Korea' của Hàn Quốc nhờ Con đường Tơ lụa mà lan rộng?
13/10/2021 Văn hóa

Lý do gọi Hàn Quốc là "Korea" mà không phải tên phiên âm cũng đến một cách hết sức tình cờ, nhờ vào giai đoạn giao thương hưng thịnh ở Con đường Tơ lụa.

Bí ẩn sau tông giọng 'chói tai' của nhân viên dịch vụ ở Hàn Quốc
Bí ẩn sau tông giọng 'chói tai' của nhân viên dịch vụ ở Hàn Quốc
13/10/2021 Văn hóa

Nhân viên dịch vụ ở Hàn Quốc (tại quán cà phê, cửa hàng tiện lợi...) đều phải chào, trả lời khách hàng bằng giọng cao kì lạ. Vì sao lại thế?

Tiểu thuyết Số đỏ chuẩn bị 'vi vu trời Âu' ở Đức
Tiểu thuyết Số đỏ chuẩn bị 'vi vu trời Âu' ở Đức
11/10/2021 Văn hóa

Tiểu thuyết Số đỏ của nhà văn Vũ Trọng Phụng sẽ được xuất bản ở Đức vào cuối năm nay. Nhà xuất bản ở Đức đã có thông báo chính thức về việc này.

Vì sao người Nhật rủ crush đi bộ để 'khui' bản chất thật?
Vì sao người Nhật rủ crush đi bộ để 'khui' bản chất thật?
10/10/2021 Văn hóa

Người Nhật quan niệm rằng, rủ crush đi bộ, hay cùng đi một quãng đường dài sẽ giúp họ tìm hiểu được con người thật của đối tượng mình thích.

Điều không phải ai cũng biết về những con số xui xẻo trên máy bay
Điều không phải ai cũng biết về những con số xui xẻo trên máy bay
07/10/2021 Văn hóa

Trong khi số 7 là con số dáng sợ của nhiều hãng hàng không Châu Á thì một số hãng hàng không xem con số 13, 14, 17 là xui xẻo...

Thiếu những chiếc xe này, các quốc gia sau sẽ bớt thú vị hẳn
Thiếu những chiếc xe này, các quốc gia sau sẽ bớt thú vị hẳn
07/10/2021 Văn hóa

Không chỉ là món ăn, trang phục... mà những chiếc xe sau cũng góp phần làm nên thương hiệu của những địa điểm, quốc gia này. Bạn đoán được bao nhiêu chiếc?

Người tìm thuốc trường sinh cho Tần Thuỷ Hoàng cũng là vị vua đầu tiên của Nhật Bản?
Người tìm thuốc trường sinh cho Tần Thuỷ Hoàng cũng là vị vua đầu tiên của Nhật Bản?
06/10/2021 Văn hóa

Tham vọng trường sinh bất lão của Tần Thuỷ Hoàng khiến ông cho người đi tìm thuốc trường sinh, thế nhưng kết quả nhận được là điều mà ông không thể ngờ tới.

90% người nghĩ Tokyo là thủ đô Nhật Bản đã sai lầm?
90% người nghĩ Tokyo là thủ đô Nhật Bản đã sai lầm?
06/10/2021 Văn hóa

Tokyo là thủ đô Nhật Bản - hẳn không ít người đã từng tin tưởng vào thông tin này. Tuy nhiên, câu trả lời sẽ làm bạn bất ngờ.

Bí mật về loài gene đặc biệt của người dân Tây Tạng
Bí mật về loài gene đặc biệt của người dân Tây Tạng
05/10/2021 Văn hóa

Tây Tạng là một vùng đất ẩn chứa nhiều điều bí ẩn chưa có lời giải. Đặc biệt với khí hậu khắc nghiệt ở đây, người dân Tây Tạng đã sở hữu một loại gene đặc biệt.

Lần đầu xuất hiện cột đèn giao thông ở Đà Lạt khiến CĐM thích thú
Lần đầu xuất hiện cột đèn giao thông ở Đà Lạt khiến CĐM thích thú
05/10/2021 Văn hóa

Một cột đèn giao thông ở Đà Lạt trình làng, nhanh chóng trở thành "hiện tượng" vì thành phố này trước đó không hề có đèn xanh, đèn đỏ.

Vô tư yêu, không cần hứa hẹn dài lâu ở Trung Quốc nhờ... 'thuê người yêu'
Vô tư yêu, không cần hứa hẹn dài lâu ở Trung Quốc nhờ... 'thuê người yêu'
05/10/2021 Văn hóa

Thuê người yêu theo giờ là dịch vụ đang ngày một nở rộ ở Trung Quốc. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo dịch vụ này tiềm tàng nhiều ủi ro.

Ai là người sáng lập nên bảng chữ cái tiếng Hàn - Hangul?
Ai là người sáng lập nên bảng chữ cái tiếng Hàn - Hangul?
02/10/2021 Văn hóa

Một vị vua từng có nhiều tranh cãi, là người sáng lập nên bảng chữ cái tiếng Hàn - Hangul. Ông cũng để lại cho đời nhiều thành tựu vĩ đại khác.

Đến thăm những làng nghề truyền thống tại xứ Huế
Đến thăm những làng nghề truyền thống tại xứ Huế
02/10/2021 Văn hóa

Những làng nghề truyền thống đã trở thành điểm đến được nhiều người lựa chọn khi du lịch xứ Huế. Bạn sẽ được trải nghiệm về nền văn hoá đặc sắc của địa phương.

Kẻ cưỡng bức bị phạt giặt quần áo miễn phí cho 2.000 phụ nữ trong 6 tháng
Kẻ cưỡng bức bị phạt giặt quần áo miễn phí cho 2.000 phụ nữ trong 6 tháng
25/09/2021 Văn hóa

Một tên tội phạm cưỡng hiếp ở Ấn Độ phải đối diện với hình phạt ý nghĩa: Giặt quần áo miễn phí cho hàng nghìn phụ nữ trong suốt nửa năm.

Tết Trung thu 2021 thật khác: Livestream múa hát, chị Hằng 'sánh vai' bộ đội...
Tết Trung thu 2021 thật khác: Livestream múa hát, chị Hằng 'sánh vai' bộ đội...
21/09/2021 Văn hóa

Tết Trung thu 2021 có lẽ là cái Tết Trung thu khác biệt nhất. Tuy còn những màn "phá cỗ" nhộn nhịp truyền thống nhưng vẫn làm người ta ấm lòng.

Bài cúng Rằm tháng 8 - Tết Trung thu 2021 chuẩn nhất
Bài cúng Rằm tháng 8 - Tết Trung thu 2021 chuẩn nhất
20/09/2021 Văn hóa

Để Tết Trung thu 2021 diễn ra trọn vẹn, tươm tất, bài viết dưới đây có thể giúp bạn tham khảo bài cúng Rằm tháng 8 theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam.

Cần gì trên mâm cỗ cúng Rằm tháng 8 - Tết Trung thu 2021?
Cần gì trên mâm cỗ cúng Rằm tháng 8 - Tết Trung thu 2021?
20/09/2021 Văn hóa

Mâm cỗ cúng Rằm tháng 8 - Tết Trung thu 2021 này cần có gì? Bài viết sau sẽ giúp bạn chuẩn bị chu toàn cho ngày Tết Trung thu sắp tới.

Phụ nữ Hàn Quốc sợ Tết Trung thu vì lý do này
Phụ nữ Hàn Quốc sợ Tết Trung thu vì lý do này
20/09/2021 Văn hóa

Tết Trung thu tại Hàn Quốc được xem là một ngày lễ truyền thống và người dân sẽ được nghỉ lễ. Tuy nhiên phụ nữ Hàn Quốc lại vô cùng sợ ngày này.