travelmag
travelmag
Thứ hai, 06/07/2020, 10:32 AM
  • Click để copy

Phát triển du lịch tâm linh tại Việt Nam: Tồn tại 'lỗ hổng' pháp lý?

Các vấn đề nan giải về du lịch tâm linh được đặt ra như: Có cần xây dựng các khu du lịch tâm linh không? Xây dựng theo mô hình nào cho phù hợp với tôn giáo mà vẫn tôn trọng tín ngưỡng, tâm linh của người Việt? Đồng thời, cần “mở” hành lang pháp lý đến mức nào?

Bài liên quan

Nhập nhằng khu tâm linh, khu du lịch

Việt Nam có hàng chục nghìn địa điểm tâm linh nổi tiếng như: Đền Hùng (Phú Thọ), Yên Tử (Quảng Ninh), chùa Bái Đính (Ninh Bình), Phủ Dầy (Nam Định), chùa Từ Đàm (Huế), Tam Chúc (Hà Nam)… Trong đó, có khoảng 3.000 địa danh được xếp hạng di tích quốc gia.

Các khu di tích, thắng cảnh tập trung chủ yếu là đền đài, chùa chiền, miếu mạo, lăng tẩm, khu tưởng niệm, đi kèm là các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng, như thờ cúng tổ tiên, dòng tộc, tri ân anh dùng dân tộc, danh nhân, lễ bái, cầu xin điều tốt lành…

Công trình không phép xuyên lõi di sản Tràng An từng bị dư luận lên án. Ảnh: baophatluat

Công trình không phép xuyên lõi di sản Tràng An từng bị dư luận lên án. Ảnh: baophatluat

Kho tàng văn hoá, tín ngưỡng phong phú của người Việt đã tạo nên bản sắc dân tộc, là đề tài vô tận để phát triển ngành du lịch. Song, đây cũng là một lĩnh vực rất nhạy cảm, bị lợi dụng vào các mục đích xấu.

Dẫn ra một câu hỏi chất vấn “nóng” của đại biểu Phạm Văn Hoà đặt ra trước toàn thể Quốc hội trong Kỳ họp thứ 7 vừa qua: “Việt Nam có nên quy hoạch cả ngàn héc ta cho du lịch tâm linh kết hợp nghỉ dưỡng hay không? Trên thế giới có nước nào dành cả ngàn héc ta để làm khu du lịch tâm linh như nước ta không?”.

Khách quan mà nói, rất khó có thể đưa ra câu trả lời xác đáng cho câu hỏi này. Bởi lẽ, theo Báo cáo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL), khái niệm “du lịch tâm linh” chưa được thừa nhận. Song những hoạt động du lịch kết hợp tâm linh vẫn diễn ra thường xuyên.

Về góc độ quản lý nhà nước, Bộ VH-TT&DL là cơ quan quản lý về văn hóa, còn vấn đề quản lý về tôn giáo, đền chùa lại thuộc trách nhiệm của Bộ Nội vụ. Có thể thấy, những bất cập này đã dẫn tới sự nhập nhằng giữa các dự án tâm linh và dự án du lịch trên thực tế. 

Mặt khác, các khu du lịch kết hợp tâm linh có quy mô rất lớn, thu hút đầu tư hàng ngàn tỉ đồng như khu du lịch tâm linh Bái Đính - Tràng An (Hà Nam) có quy mô 1.700ha, Tam Chúc (Hà Nam) là 4.000ha và có thể lên tới 5.000ha.

Báo chí cũng từng đưa tin, khu du lịch tâm linh Hương Sơn (Hà Nội) được chấp nhận đầu tư sẽ được đầu tư 15.000 tỷ đồng. Chưa kể đến việc đầu tư cho du lịch kết hợp tâm linh đã và đang trở thành xu hướng lan rộng khắp cả nước.

Theo Ban Tôn giáo Chính phủ, khu du lịch tâm linh được hiểu là một quần thể có chức năng hỗn hợp, đáp ứng cùng lúc cả hai mục tiêu vừa là nơi thực hành tín ngưỡng, tôn giáo, phục vụ nhu cầu tâm linh; vừa phục vụ nhu cầu tham quan, du lịch. Khu du lịch tâm linh phải đạt hai tiêu chí là vừa có cơ sở vật chất, con người phục vụ tâm linh; vừa có hiện vật, công trình, cảnh quan, con người phục vụ tham quan, du lịch.

Với những đặc điểm ấy, có thể nói, trên thực tế các khu du lịch tâm linh đã xuất hiện ở nước ta từ rất lâu, dù không với tên gọi “khu du lịch tâm linh” và mục đích ban đầu đặt ra có thể chỉ làm nơi thực hành tôn giáo, chứ chưa phải để tham quan, du lịch. Các khu danh thắng Yên Tử (Quảng Ninh) và Hương Sơn (Hà Nội) là những ví dụ điển hình. 

Cần hoàn thiện cơ chế quản lý

Chỉ nhìn từ góc độ “tiền công đức” cho chùa cũng thấy bao nhiêu bất cập. Hàng năm, có khoảng 8.000 lễ hội diễn ra trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Theo đó, các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh đều có thể được khai thác cho mục đích lễ hội. 

Công trình không phép xuyên lõi di sản Tràng An từng bị dư luận lên án. Ảnh: baophatluat

Công trình không phép xuyên lõi di sản Tràng An từng bị dư luận lên án. Ảnh: baophatluat

Từng có số liệu thống kê được công bố sau một mùa lễ hội gây xôn xao dư luận. Chỉ riêng số “tiền lẻ” mà khách thập phương để lại ở chùa Hương đem gửi ở chi nhánh ngân hàng huyện Mỹ Đức đã lên tới 1.200 bao tải, với tổng trị giá khoảng 22 tỷ đồng tiền công đức. Ở Yên Tử, có năm thu tới 31 tỷ đồng trong một mùa lễ hội.

Như vậy, nếu trong một năm, những khu tâm linh nổi tiếng ở Việt Nam dự kiến có thể đạt doanh thu tới hàng trăm, nghìn tỷ đồng. Một vài con số như thế mới phần nào cho thấy kinh doanh từ du lịch kết hợp tâm linh có thể mang đến lợi ích kinh tế đáng kể. 

Tuy nhiên, theo phát biểu của Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Nguyễn Ngọc Thiện trước Quốc hội vừa qua, đã chỉ ra “lỗ hổng” trong hệ thống pháp luật là về quản lý tiền công đức, hiện chưa có văn bản pháp quy nào điều chỉnh tiền công đức, quy định tiền công đức sẽ thu, chi thế nào mà chỉ có quy định tiền, tài sản công đức cơ sở tín ngưỡng phải được quản lý, sử dụng đúng mục đích, công khai. 

Thiết nghĩ, hiện tượng trên cũng mới được nhìn từ một góc độ nhỏ trong lĩnh vực du lịch kết hợp tâm linh hiện nay. Chưa kể tới các góc độ khác như tiền mua vé vào tham quan, phí trông giữ xe cộ, dịch vụ ăn uống, nghỉ ngơi, bán hàng lưu niệm…

Từ đó cho thấy, hình thức du lịch này không chỉ nằm trong giới hạn của pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo, hay giáo điều, giáo luật mà còn liên quan đến nhiều khía cạnh pháp lý khác như Luật Bảo vệ môi trường, Luật Bảo vệ và Phát triển rừng, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Quản lý thuế, Luật Kế toán, Luật Phí và Lệ phí… 

Tuy nhiên, pháp luật quản lý vấn đề này vẫn chưa theo kịp với diễn biến trên thực tế. Trong khi đó, các hoạt động du lịch kết hợp tâm linh vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức, từ quy mô nhỏ, vừa đến quy mô lớn và rất lớn.

Khách du lịch đổ xô đi du lịch tâm linh. Ảnh: baophapluat

Khách du lịch đổ xô đi du lịch tâm linh. Ảnh: baophapluat

Kết luận về phát triển du lịch tâm linh

Tóm lại, tôn giáo tín ngưỡng là nhu cầu tinh thần của một bộ phận không nhỏ nhân dân; sinh hoạt tôn giáo tín ngưỡng làm phong phú đời sống tinh thần của người dân, giúp con người phát triển toàn diện. Điều 24 Hiến pháp 2013 đã quy định mọi người có quyền tự do tôn giáo, Nhà nước tôn trọng và bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo, không ai được xâm phạm tự do tín ngưỡng tôn giáo, lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để vi phạm pháp luật. 

Cũng không thể phủ nhận, kết hợp yếu tố tâm linh trong các hoạt động du lịch đã và đang trở thành động lực thu hút khách trong, ngoài nước, tạo sự đa dạng cho ngành Du lịch Việt Nam, góp phần bảo tồn những giá trị truyền thống, đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội. Song không ít đối tượng lợi dụng chủ trương phát triển du lịch, biến tướng tinh thần tôn trọng tự do tín ngưỡng của pháp luật để trục lợi. 

Những xu hướng du lịch trong thời gian tới
Những xu hướng du lịch trong thời gian tới
15/08/2020 Nghiên cứu

Việc nắm bắt sớm các xu hướng phát triển luôn rất cần thiết, quyết định sự tồn tại, tăng trưởng và phát triển cho các bên liên quan đến hoạt động du lịch.

Du lịch nông nghiệp Việt Nam: Năm khó khăn, bất cập
Du lịch nông nghiệp Việt Nam: Năm khó khăn, bất cập
14/08/2020 Nghiên cứu

Bên cạnh tiềm năng phát triển du lịch nông nghiệp, Việt Nam sẽ phải đối mặt với một số vấn đề khó khăn, bất cập như mâu thuẫn lợi ích, quy hoạch và bảo tồn các làng nghề truyền thống, xây dựng bộ tiêu chuẩn hóa về sản phẩm du lịch nông nghiệp...

Du lịch ảo thời Covid-19
Du lịch ảo thời Covid-19
14/08/2020 Nghiên cứu

Du lịch ảo được coi là hình thức du lịch phù hợp với cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, phát triển nhân lực lao động chất lượng cao, lên kế hoạch "sống chung với Covid-19", vừa đảm bảo an toàn cho du khách

Phú Thọ cần xác định du lịch là một mũi nhọn để phát triển
Phú Thọ cần xác định du lịch là một mũi nhọn để phát triển
14/08/2020 Nghiên cứu

Theo kết luận buổi làm việc với tỉnh Phú Thọ, Thủ tướng yêu cầu tỉnh Phú Thọ xác định du lịch là một trong những mũi nhọn phát triển của tỉnh trong giai đoạn tới.

Xây dựng sản phẩm du lịch: Tiêu chuẩn hoá nhưng cần quan tâm đến trải nghiệm của du khách
Xây dựng sản phẩm du lịch: Tiêu chuẩn hoá nhưng cần quan tâm đến trải nghiệm của du khách
14/08/2020 Nghiên cứu

Theo TS Hương, tính bắt chước, ăn theo trào lưu trở nên phổ biến khi mà các nhà cung ứng lười sáng tạo và có tư duy ngắn hạn. Thực tế cho thấy, rất nhiều sản phẩm du lịch được phát triển theo cách thức này và cũng "chết yểu" như vậy.

Vai trò của lịch sử và văn hóa hình thành sản vật đối với du lịch nông nghiệp
Vai trò của lịch sử và văn hóa hình thành sản vật đối với du lịch nông nghiệp
13/08/2020 Nghiên cứu

Theo TS. Đoàn Mạnh Cương, yếu tố hàng đầu của sản phẩm du lịch là sức hấp dẫn đối với du khách. Đối với du lịch nông nghiệp, lịch sử và văn hóa hình thành sản vật giữ một vai trò chính yếu.

Sự tăng trưởng ấn tượng của thị trường golf Việt Nam và cơ hội của ngành du lịch
Sự tăng trưởng ấn tượng của thị trường golf Việt Nam và cơ hội của ngành du lịch
13/08/2020 Nghiên cứu

Với danh hiệu "Điểm đến golf tốt nhất thế giới", Việt Nam được đánh giá có nhiều điều kiện thuận lợi để Việt Nam thu hút phát triển bộ môn thể thao golf, hướng tới chuyên nghiệp, đẳng cấp cũng như phát triển loại hình du lịch golf.

Bảo tồn những giá trị văn hoá để phát triển du lịch
Bảo tồn những giá trị văn hoá để phát triển du lịch
13/08/2020 Nghiên cứu

Câu chuyện bảo tồn những giá trị văn hoá để phát triển du lịch là vấn đề được quan tâm trong thời gian dài vừa qua. Tuy nhiên, đã có không ít trường hợp đẩy phát triển du lịch vào thế đối lập với công tác bảo tồn những giá trị văn hoá.

Quảng Nam: Tìm lối đi riêng cho du lịch Điện Bàn
Quảng Nam: Tìm lối đi riêng cho du lịch Điện Bàn
12/08/2020 Nghiên cứu

Điện Bàn nằm trên tuyến kết nối các khu vực phát triển du lịch sôi động bậc nhất miền Trung với các di sản văn hóa cùng nhiều điểm đến hiện đại, đẳng cấp nhưng bao năm du lịch Điện Bàn vẫn chưa thể bứt phá, phát triển tương xứng với tiềm năng, thế mạnh.

Phát triển du lịch cộng đồng và bài toán xóa đói giảm nghèo
Phát triển du lịch cộng đồng và bài toán xóa đói giảm nghèo
12/08/2020 Nghiên cứu

Trong việc phát triển du lịch cộng đồng cần phải lấy con người, lấy cộng đồng cư dân ở đây làm trung tâm của các hoạt động, nhất là hoạt động bảo tồn và phát triển văn hóa, di sản văn hóa, di tích lịch sử và các giá trị lên quan.

Phát triển du lịch cộng đồng bền vững: Buộc phải sử dụng có trách nhiệm các nguồn tài nguyên
Phát triển du lịch cộng đồng bền vững: Buộc phải sử dụng có trách nhiệm các nguồn tài nguyên
12/08/2020 Nghiên cứu

Theo TS. Đoàn Mạnh Cương, trong du lịch cộng đồng sự lựa chọn bắt buộc là phải sử dụng có trách nhiệm các nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn.

Phát triển du lịch nông nghiệp ở Hà Nội: Cần kiểm soát được đầu vào và đầu ra của sản phẩm
Phát triển du lịch nông nghiệp ở Hà Nội: Cần kiểm soát được đầu vào và đầu ra của sản phẩm
11/08/2020 Nghiên cứu

Theo HPA, để phát triển du lịch nông nghiệp ở khu vực TP. Hà Nội cần có quy hoạch phát triển du lịch nông nghiệp theo một quy chuẩn cụ thể, kiểm soát được đầu vào và đầu ra của sản phẩm.

Những biện pháp để thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng ở vùng phía Tây Nghệ An
Những biện pháp để thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng ở vùng phía Tây Nghệ An
11/08/2020 Tin tức

Theo nhóm nghiên cứu, cần nâng cao chất lượng dịch vụ, thu hút vốn đầu tư phát triển, đào tạo phát triển nguồn nhân lực, đẩy mạnh công tác bảo vệ môi trường cho phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn các huyện miền Tây tỉnh Nghệ An.

Du lịch tình nguyện - xu hướng tăng trưởng tiềm năng
Du lịch tình nguyện - xu hướng tăng trưởng tiềm năng
11/08/2020 Nghiên cứu

Theo TS. Phương Mai, việc xây dựng và xúc tiến các sản phẩm du lịch tình nguyện cần phải được nghiên cứu kĩ lưỡng để đảm bảo những tác động tích cực của nó đối với xã hội đồng thời cũng hạn chế tối đa những tác động tiêu cực có thể xảy ra.

Vai trò của người dân địa phương trong phát triển du lịch cộng đồng
Vai trò của người dân địa phương trong phát triển du lịch cộng đồng
10/08/2020 Nghiên cứu

Theo nhiều học giả, sự tham gia của người dân địa phương là yếu tố quan trọng, quyết định sự thành công cũng như tính bền vững của của du lịch cộng đồng trên các phương diện kinh tế, văn hóa và môi trường.

Instagram đang tác động như thế nào tới ngành du lịch?
Instagram đang tác động như thế nào tới ngành du lịch?
10/08/2020 Nghiên cứu

Với lượng người dùng lớn, Instagram đang tác động mạnh mẽ tới ngành du lịch toàn cầu thông qua việc đăng hình ảnh của những người sử dụng.

Phát triển du lịch vùng ĐBSCL: Cần tăng cường liên kết, hợp tác giữa các địa phương
Phát triển du lịch vùng ĐBSCL: Cần tăng cường liên kết, hợp tác giữa các địa phương
10/08/2020 Nghiên cứu

Theo ThS. Trần Thị Xuân Mai, để phát triển du lịch vùng ĐBSCL thì cần tăng cường liên kết, hợp tác giữa các địa phương trong vùng ĐBSCL, giữa các công ty du lịch, các trung tâm du lịch cả nước.

Du lịch thông minh ở Đà Nẵng: Cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ 4.0 trong quản lý hoạt động
Du lịch thông minh ở Đà Nẵng: Cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ 4.0 trong quản lý hoạt động
09/08/2020 Nghiên cứu

Đà Nẵng được coi là một trong những địa phương đi đầu trong cả nước, tuy nhiên, theo ThS. Lê Đức Thọ, thành phố này cũng cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ 4.0 trong quản lý hoạt động du lịch của mình.

Cần lồng ghép du lịch sinh thái nông nghiệp vào các quy hoạch của vùng
Cần lồng ghép du lịch sinh thái nông nghiệp vào các quy hoạch của vùng
09/08/2020 Nghiên cứu

Theo TS. Nguyễn Văn Thắng, để du lịch sinh thái nông nghiệp phát triển, cần lồng ghép nội dung du lịch sinh thái nông nghiệp trong quy hoạch quốc gia, vùng, địa phương và xây dựng kế hoạch phát triển sản phẩm đặc thù gắn với sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, phát huy giá trị và tạo khác biệt, tránh trùng lắp.