• Click để copy

Tết Đoan Ngọ - nét truyền thống mang phong vị Á Đông

Tết Đoan Ngọ là một dịp Tết truyền thống của các nước Á Đông. Đây là một nét văn hóa đặc sắc gắn liền với văn minh nông nghiệp mà nhiều người còn chưa biết rõ.

Các nước Á Đông như Việt Nam, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc đều có nguồn gốc từ nông nghiệp, lãnh thổ lại liền kề nhau nên trong văn hóa cũng có nhiều nét tương đồng. Và một trong những nét tương đồng đặc sắc ấy phải kể đến là Tết Đoan Ngọ.

Tết Đoan Ngọ là gì?

Tết Đoan Ngọ hay ở Việt Nam còn gọi là Tết diệt sâu bọ, hay giỗ của mẹ Âu Cơ, được tổ chức vào ngày 5 tháng 5 Âm lịch thường niên. Tết Đoan Ngọ đã có từ lâu đời, không biết rõ nguồn gốc xuất phát từ đâu nhưng đều rất thịnh ở các nước Đông Á như Việt Nam, Trung Quốc, Hàn Quốc, Triều Tiên và Nhật Bản. Với nền văn hóa phương Đông trọng thiên nhiên, trọng mùa màng, thì dịp Tết này là cách để người Á Đông bày tỏ lòng thành kính với ơn trên và nguyện cầu một mùa màng bội thu và không còn sâu bọ. 

Mâm cúng được bày biện đẹp mắt trong dịp Tết Đoan Ngọ. Ảnh: Hoabachhop0109.

Mâm cúng được bày biện đẹp mắt trong dịp Tết Đoan Ngọ. Ảnh: Hoabachhop0109.

Xét về tên gọi Đoan Ngọ còn có nghĩa là bắt đầu vào buổi trưa. "Đoan" có nghĩa là "mở đầu", còn "Ngọ" tượng trưng cho "giờ Ngọ" tức 11 đến 13 giờ trưa. Nên có thể suy ra được, "Đoan Ngọ" có ý nghĩa là bắt đầu vào giữa trưa. Tết Đoan Ngọ còn có tên khác là Tết Đoan Dương, mang ý nghĩa tương tự là bắt đầu lúc khí dương đang thịnh, cũng tức khung giờ ấy.

Vào dịp Tết Đoan Ngọ, người ta thường hay có những hoạt động như chiết sâu bọ, tắm nước lá mùi, nhượm móng chân - móng tay, hái thuốc vào giờ Ngọ hay kháo cây lấy quả. Tùy thuộc theo truyền thống mỗi quốc gia sẽ chọn lọc những hoạt động khác nhau trong dịp Tết, song, tựu chung lại đều mong muốn những điều tốt đẹp, mùa màng bội thu, mưa thuận gió hòa. 

Mỗi quốc gia ở Á Đông đều có câu chuyện riêng về dịp Tết Đoan Ngọ, vì thế, khó mà có thể xác định Tết Đoan Ngọ xuất phát từ một quốc gia gốc nào, chỉ có thể xác nhận được, sự tương đồng về văn hóa ở Á Đông là có thật. Và dù có một bản gốc nào đó,  thì các nền văn hóa khác cũng đều đã tiếp nhận và biến đổi thành một phiên bản hoàn toàn mới, phù hợp với văn hóa chung của dân tộc mình. 

Truyền thuyết Tết Đoan Ngọ ở Việt Nam

Truyền thuyết thuật lại rằng, vào một vụ trúng mùa, nông dân vui mừng khôn xiết nhưng lại phải đau đầu vì nạn sâu bọ phá hại trái cây, nông sản đã được thu hoạch. Đang lúc không biết phải dùng cách nào để diệt trừ sâu bọ, thì từ đâu có một ông lão đi đến và xưng là Đồi Truân. Ông Truân đã chỉ cho dân chúng lập một đàn cúng đơn giản, bao gồm các thứ quà có sẵn từ nông vụ rồi chế biến thành như bánh tro, trái cây, sau đó ra vận động thể dục trước sân nhà mình. Được một lúc sau, sâu bọ không biết vì đâu mà từng đàn rơi rụng rồi té ngã. Nhân dân thấy thế thì vui mừng định cảm tạ thì ông Truân cũng biến mất không một dấu vết. Trước khi đi, còn căn dặn kỹ là sâu bọ mùa này rất hung, mỗi năm vào đúng mùng 5 tháng 5 này cứ làm theo đàn cúng và nghi thức ông chỉ dạy thì sẽ trị được chúng. 

Để tỏ lòng biết ơn ông và kỷ niệm dịp đặc biệt này, người dân đã tạo ra một ngày lễ để kỷ niệm gọi là Tết diệt sâu bọ, sau này gọi hẳn là Tết Đoan Ngọ vì thường bắt đầu vào giữa trưa. Vào dịp này, người dân sẽ cúng kiến, lập đàn diệt trừ sâu bọ rồi cầu mong một mùa màng bội thu, trúng vụ. 

Các món ăn được cúng lễ vào dịp Đoan Ngọ

Cùng với Tết Nguyên Đán và Tết Trung Thu, Tết Đoan Ngọ là một trong những dịp hiếm hoi để con cháu tề tựu về sau gần nửa năm tha hương, vì thế các món ăn cúng kiến cũng nhiều và đặc sắc không kém phần Tết Âm lịch. Dưới đây, chúng tôi  xin kể đến những món ăn đặc trưng nhất của dịp Tết này.

Cơm rượu 

Cơm rượu hay còn gọi là rượu nếp là món ăn không thể thiếu trong mỗi dịp Tết Đoan Ngọ. Người ta dùng nếp đồ thành xôi, có nơi còn nhuộm xôi màu lá cẩm cho đẹp mắt. Xôi được để nguội rồi đem ủ cho lên men. Xôi ủ được đặt trên một chiếc chậu trong ba ngày, hứng lấy nước rượu để riêng. Sau đó nặn xôi thành viên rồi chắc nước rượu vào trông tròn mịn trong làn nước trong veo, thơm lừng. Cả người lớn hay trẻ con đều có thể dùng được. Ở Nam Bộ, người ta còn cho thêm đường để hợp khẩu vị. 

Cơm rượu, món ăn luôn xuất hiện trong dịp Tết Đoan Ngọ. Ảnh: Cooky.vn.

Cơm rượu, món ăn luôn xuất hiện trong dịp Tết Đoan Ngọ. Ảnh: Cooky.vn.

Cơm rượu thường được dùng vào dịp này vì nhân dân ta quan niệm, trong dạ dày ta luôn có sâu bọ ký sinh và nằm sâu trong ổ bụng, chỉ có ngày mùng 5 tháng 5 là vào tiết Hạ chí nên trồi lên, ăn rượu nếp vào có thể trị được chúng. Còn xét về khoa học, cơm rượu là một món ăn tốt cho hệ tiêu hóa, dễ tiêu mà còn ngon miệng. 

Bánh ú nước tro

Bánh ú nước tro hay còn gọi là bánh tro là một món ăn mà ông Đồi Truân đã chỉ người nông dân cúng kiến vào dịp Tết Đoan Ngọ trong truyền thuyết. Vì thế, đây là món bánh không thể thiếu trong mâm cúng ngày Tết Đoan Ngọ. 

Bánh ú được búi thành chùm vô cùng đẹp mắt. Ảnh: Thao.yen_95.

Bánh ú được búi thành chùm vô cùng đẹp mắt. Ảnh: Thao.yen_95.

Đúng với tên gọi, gạo làm bánh phải được ngâm với nước tro được đốt bằng củi hay rơm, rồi xay ra mà chế biến. Bánh tro thường được gói trong lá chuối, nhỏ nhắn dễ thương, được búi thành từng chùm trông thật thích mắt. Bánh tro ngon phải là bánh có lớp bột ngoài trong, và nhân đậu xanh ngọt ngọt. Ăn rất dễ tiêu mà còn vô cùng mát. 

Trái cây trong dịp Tết Đoan Ngọ

Trái cây trong dịp Tết Đoan Ngọ, người ta hay chọn những loại quả tròn và chua. Quả tròn là sự cầu mong cho một mùa vụ "tròn trịa", một cuộc sống an lành và hạnh phúc. Quả chua là để diệt trừ sâu bọ trong người, vì sâu bọ không ưa chua, cũng là một cách để tiêu hóa đồ ăn nhiều hơn. 

Ở Bắc Bộ, thứ trái cây thường thấy nhất trong mâm cúng Đoan Ngọ là mận và vải thiều, đặc biệt là vải thiều Lục Ngạn, thứ đặc sản thường vào vụ sôi nổi vào dịp nửa năm, phủ sóng toàn Bắc Bộ mà còn được mang đi xuất khẩu vào dịp này. 

Vải thiều. Ảnh: Ga_beo88.

Vải thiều. Ảnh: Ga_beo88.

Ngoài ra, trên mâm cúng của một số gia đình còn có thịt vịt và chè trôi nước. Đặc biệt là vào dịp này, các hàng vịt quay ở Sài Gòn luôn trong tình trạng cháy hàng, phải đặt trước mới có những con vịt ngon để dâng cúng. 

Thịt vịt. Ảnh: Princess_in_transit.

Thịt vịt. Ảnh: Princess_in_transit.

Tết Đoan Ngọ là dịp Tết đã có từ lâu đời, thế nhưng vẫn không bị mai một và còn lan truyền rộng khắp. Dù đời sống nông nghiệp không còn, nhiều gia đình vẫn chọn cúng Tết Đoan Ngọ như một cách nhìn lại nửa năm bôn ba, phấn đấu, mình được gì và mất gì. Dịp Tết Đoan Ngọ không chỉ là để diệt trừ sâu bọ, mà ẩn ý sâu xa ấy, là diệt trừ những xui xẻo, lỡ làng mà con người mắc phải. Từ đó, cầu mong một cuộc sống hạnh phúc ấm no và tràn đầy sức khỏe.

Kẻ cưỡng bức bị phạt giặt quần áo miễn phí cho 2.000 phụ nữ trong 6 tháng
Kẻ cưỡng bức bị phạt giặt quần áo miễn phí cho 2.000 phụ nữ trong 6 tháng
25/09/2021 Văn hóa

Một tên tội phạm cưỡng hiếp ở Ấn Độ phải đối diện với hình phạt ý nghĩa: Giặt quần áo miễn phí cho hàng nghìn phụ nữ trong suốt nửa năm.

Tết Trung thu 2021 thật khác: Livestream múa hát, chị Hằng 'sánh vai' bộ đội...
Tết Trung thu 2021 thật khác: Livestream múa hát, chị Hằng 'sánh vai' bộ đội...
21/09/2021 Văn hóa

Tết Trung thu 2021 có lẽ là cái Tết Trung thu khác biệt nhất. Tuy còn những màn "phá cỗ" nhộn nhịp truyền thống nhưng vẫn làm người ta ấm lòng.

Bài cúng Rằm tháng 8 - Tết Trung thu 2021 chuẩn nhất
Bài cúng Rằm tháng 8 - Tết Trung thu 2021 chuẩn nhất
20/09/2021 Văn hóa

Để Tết Trung thu 2021 diễn ra trọn vẹn, tươm tất, bài viết dưới đây có thể giúp bạn tham khảo bài cúng Rằm tháng 8 theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam.

Cần gì trên mâm cỗ cúng Rằm tháng 8 - Tết Trung thu 2021?
Cần gì trên mâm cỗ cúng Rằm tháng 8 - Tết Trung thu 2021?
20/09/2021 Văn hóa

Mâm cỗ cúng Rằm tháng 8 - Tết Trung thu 2021 này cần có gì? Bài viết sau sẽ giúp bạn chuẩn bị chu toàn cho ngày Tết Trung thu sắp tới.

Phụ nữ Hàn Quốc sợ Tết Trung thu vì lý do này
Phụ nữ Hàn Quốc sợ Tết Trung thu vì lý do này
20/09/2021 Văn hóa

Tết Trung thu tại Hàn Quốc được xem là một ngày lễ truyền thống và người dân sẽ được nghỉ lễ. Tuy nhiên phụ nữ Hàn Quốc lại vô cùng sợ ngày này.

5 lễ hội trên không độc đáo, khiến bạn không thể rời mắt
5 lễ hội trên không độc đáo, khiến bạn không thể rời mắt
20/09/2021 Văn hóa

Những lễ hội trên không luôn thu hút đông đảo du khách bởi sự độc đáo và quy mô tổ chức hoành tráng. Đây đã trở thành một lễ hội được nhiều người mong chờ.

Cam Ranh là gì? Giai thoại ít ai biết về nguồn gốc tên gọi này
Cam Ranh là gì? Giai thoại ít ai biết về nguồn gốc tên gọi này
19/09/2021 Văn hóa

Khu vực Cam Ranh nổi tiếng với đường bờ biển hấp dẫn, quanh năm đông đúc khách du lịch. Vậy, từ đâu mà thành phố này có tên gọi như thế?

Những trường đại học có mức học phí đắt đỏ nhất thế giới
Những trường đại học có mức học phí đắt đỏ nhất thế giới
18/09/2021 Văn hóa

Ngoài chất lượng giáo dục thì mức học phí của trường đại học cũng là điều mà sinh viên quan tâm trước khi lựa chọn nơi để học tập.

Tìm thấy nền văn minh cổ đại 'vượt thời gian', có tuổi đời 8.000 năm
Tìm thấy nền văn minh cổ đại 'vượt thời gian', có tuổi đời 8.000 năm
17/09/2021 Văn hóa

Một tác phẩm điêu khắc lạc đà ở Ả Rập Saudi đã hé lộ về một nền văn minh cổ đại phát triển "vượt thời gian" từ 8.000 năm trước.

4 bí quyết sống thọ của Càn Long, một vị vua đa tình
4 bí quyết sống thọ của Càn Long, một vị vua đa tình
16/09/2021 Văn hóa

Bí quyết sống thọ của Càn Long là gì, khi ngoài bận rộn việc triều chính thì vua Càn Long còn "hao tâm tổn lực" với hậu cung 3000 giai lệ?

Người Việt Nam chở gì trên yên sau xe máy, xe đạp?
Người Việt Nam chở gì trên yên sau xe máy, xe đạp?
16/09/2021 Văn hóa

Bộ tranh hài hước về chủ đề "Người Việt Nam chở gì trên xe máy" từ một designer khiến không ít người Việt bật cười vì... quá giống mình.

Tại sao Rằm tháng 8 là ngày Tết thiếu nhi?
Tại sao Rằm tháng 8 là ngày Tết thiếu nhi?
15/09/2021 Văn hóa

Bên cạnh ngày 1/6, Rằm tháng 8 cũng được biết đến là ngày Tết thiếu nhi. Đây là ngày mà các bạn nhỏ tất háo hức đi phá cổ và rước đèn.

Tết Trung thu Hà Nội xưa như thế nào?
Tết Trung thu Hà Nội xưa như thế nào?
14/09/2021 Văn hóa

Những bức ảnh Tết Trung thu Hà Nội xưa, cách đây gần một thế kỷ gợi lại biết bao kỷ niệm đẹp, đầm ấm cùng gia đình cho nhiều người dân Hà Nội.

Bánh Trung thu trên thế giới có gì đặc sắc?
Bánh Trung thu trên thế giới có gì đặc sắc?
14/09/2021 Văn hóa

Mâm bánh Trung thu hàng năm ở Việt Nam thường có mặt bánh nướng, bánh dẻo. Vậy Bánh Trung thu ở những quốc gia khác có gì lạ?

Lisa (Black Pink) mang văn hóa Thái vào MV Lalisa thế nào?
Lisa (Black Pink) mang văn hóa Thái vào MV Lalisa thế nào?
10/09/2021 Văn hóa

MV Lalisa của Lisa đạt hơn 30 triệu lượt xem sau 5 giờ công bố. Người đẹp cũng khéo léo lồng ghép văn hóa Thái Lan vào MV triệu view này của mình.

Những lễ hội truyền thống rực rỡ khắp Nepal
Những lễ hội truyền thống rực rỡ khắp Nepal
09/09/2021 Văn hóa

Nepal đang trở thành một điểm đến thu hút khách du lịch. Ngoài những địa điểm thú vị và cảnh quan hùng vĩ, những lễ hội truyền thống ở đây cũng vô cùng đặc sắc.

Cốm Hà Nội làm người ta 'khi đi thì nhớ, khi về thì thương'
Cốm Hà Nội làm người ta 'khi đi thì nhớ, khi về thì thương'
08/09/2021 Văn hóa

Nói đến văn hóa ẩm thực Hà Nội, những người am hiểu chắc chắn sẽ nói đến cốm như một điều rất tự nhiên, như một "gương mặt đại diện" thân thương.

Bà Nà là gì? Vì sao có tên gọi Bà Nà Hills?
Bà Nà là gì? Vì sao có tên gọi Bà Nà Hills?
08/09/2021 Văn hóa

Bà Nà Hill là một trong những khu du lịch nổi tiếng ở khu vực Đà Nẵng, được du khách trong và ngoài nước yêu thích. Vậy "Bà Nà" là gì?

Truyền thuyết cửu vĩ hồ và những chuyện thú vị ít người biết
Truyền thuyết cửu vĩ hồ và những chuyện thú vị ít người biết
06/09/2021 Văn hóa

Cửu vĩ hồ thường được gọi là cáo chín đuôi hay hồ ly chín đuôi, là một trong những hình dạng tiêu biểu nhất của loài hồ ly tinh.