• Click để copy

Tò he – nét đẹp văn hóa dân gian cần lưu truyền

Không ai biết chính xác tò he có từ bao giờ, chỉ biết rằng đó là món đồ chơi dân gian độc đáo của trẻ em, là một nét đẹp văn hóa truyền thống cần được bảo tồn.

Những năm gần đây, nhiều món đồ chơi dân gian này dường như đã ít xuất hiện, cũng gần như bị bỏ quên giữa muôn vàn các loại trò chơi hiện đại nhưng những con tò he nhỏ xinh với những tạo hình quen thuộc và đầy màu sắc vẫn luôn thu hút ánh nhìn của trẻ em. Tò he là một trong số ít những trò chơi dân gian Việt Nam còn được giữ lại tới ngày nay.

Tò he Thánh Gióng bước ra từ câu chuyện cổ tích Việt Nam

Tò he Thánh Gióng bước ra từ câu chuyện cổ tích Việt Nam

Nhắc đến tò he, là người ta nghĩ ngay đến món đồ chơi mang đậm ký ức tuổi thơ, Không ai biết chính xác tò he có từ bao giờ, nhưng trong tiềm thức của các bậc cao niên, tò he đã có từ rất lâu và là nét văn hóa dân gian

Tò he - món đồ chơi "ăn được" ở Việt Nam mang hương vị tuổi thơ

Tò he là một nét văn hóa đặc trưng riêng của văn hóa vùng Bắc Bộ. Miền Nam cũng xuất hiện nghề nặn tò he nhưng hầu hết là do các nghệ nhân miền Bắc di cư vào lập nghiệp. Nhiều nơi ở miền Bắc của Việt Nam còn gọi tò he là “con bánh” bởi xưa kia nghệ nhân thường nặn tò he hình mâm cỗ để đi chùa dâng cúng.

Tạo hình Hằng Nga đêm rằm Trung Thu của nghệ nhân Tò he Đặng Văn Hậu

Tạo hình Hằng Nga đêm rằm Trung Thu của nghệ nhân Tò he Đặng Văn Hậu

Ðể nặn ra tò he chỉ cần những nguyên liệu rất đơn giản, gần gũi với cuộc sống nông dân. Ðó là những sản phẩm nông nghiệp do chính bàn tay họ làm ra: bột gạo, phẩm mầu, que tre. Giai đoạn làm bột là giai đoạn công phu nhất.

Nguyên liệu chính gồm gạo tẻ trộn với một phần gạo nếp với tỉ lệ ra sao để bột gạo phải dẻo, dễ nặn nhưng không được dính tay. Gạo sau khi được trộn đem ra xay nhuyễn cho thật mịn, trộn với chút nước rồi treo khoảng 4 tiếng cho róc khô nước. Thứ bột ấy sau đó được trộn với nước màu, đem đồ chín thành bột nặn.

Nguyên liệu đơn giản đế nặn tò he

Nguyên liệu đơn giản đế nặn tò he

Màu sắc dùng để nhuộm bột cũng lấy từ cây nhà lá vườn. Nước màu có nguồn gốc từ thiên nhiên, từ các loại lá cây, rau củ ăn được. Chẳng hạn như màu đó từ quả gấc, màu đen từ cây nhọ nồi, màu xanh từ lá trầu không, lá riềng. Cần phải qua nhiều công đoạn công phu, đặc biệt khâu làm bột thì mới làm ra được sản phẩm tò he bóng mượt và màu sắc tươi đẹp.

Ðiều đáng nói ở đây là màu rất bền, không bị loang ra, màu nào vẫn giữ nguyên màu đó khi ta đem trộn lẫn chúng vào nhau.

Tò he - món đồ chơi đòi hỏi sự kiên nhẫn, khéo léo khi chế tác

Tại các lễ hội đình, chùa, khu vực dành cho những nghệ nhân nặn tò he luôn thu hút sự chú ý của người đi hội, nhất là trẻ con. Những bàn tay thoăn thoắt cấu những cục bột, phối các màu xanh, đỏ, trắng, vàng cùng đồ nghề đơn sơ như que tre, chiếc lược nhựa, thoáng chốc biến thành hình cô tiên, lão ngư ngồi câu cá hay nhân vật Tôn Ngộ Không múa gậy thần kỳ…

Ngày nay các nghệ nhân làm tò he còn cập nhật sở thích, thị hiếu của các khách hàng trẻ và đáp ứng nhu cầu thị trường. Rất nhiều những hình tò he lạ mắt, phong phú như những nhân vật trong truyện tranh, phim ảnh được nặn ra như: Đôremon, Pokemon, Người Nhện, Nữ hoàng băng giá Elsa,...

Tò he với tạo hình bắt mắt, sinh động. Ảnh: @toheviet

Tò he với tạo hình bắt mắt, sinh động. Ảnh: @toheviet

Nghe có vẻ dễ dàng, song làm tò he không chỉ đơn thuần cầm bột lên rồi nặn. Trước khi làm người nghệ nhân phải hình dung màu sắc, mảng khối nào sẽ hợp với tính cách nhân vật mình thể hiện. Về cơ bản các nghệ nhân sẽ tạo hình giống nhau, nhưng từng tiểu tiết như mắt, gậy, mũ… của mỗi người nặn, thần thái của nhân vật lại khác nhau. Đôi khi chỉ người trong nghề mới có thể nhận ra.

Độc đáo nghề nặn tò he Xuân La

Ngay giữa Hà Nội, vẫn có một làng nghề truyền thống lưu giữ nét đẹp này. Đó là làng Xuân La (thôn Xuân La, xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên, Hà Nội), nơi được coi là “cái nôi” sinh ra nghề nặn tò he - một nghề “độc nhất vô nhị”.

Giữa “kinh đô” đồ chơi thời hiện đại ngày nay, tò he Xuân La vẫn có những giá trị không gì so sánh được...

Giữa “kinh đô” đồ chơi thời hiện đại ngày nay, tò he Xuân La vẫn có những giá trị không gì so sánh được...

Theo những người cao niên trong làng, nghề nặn tò he là một nghề truyền thống xuất hiện khoảng 400 – 500 năm trước.

Nghệ nhân đường phố của làng tò he Xuân La được coi như những nghệ sỹ biểu diễn nghệ thuật. Không chỉ vậy, họ còn tham gia vào công tác giảng dạy nghề tại các trường học. Đây là một tín hiệu phát triển đáng mừng của một nghề truyền thống mang tính địa phương.

Như những đồ chơi truyền thống khác, việc duy trì nghề nặn tò he đang gặp nhiều khó khăn, bởi sự lấn áp của các đồ chơi Trung Quốc. Tuy nhiên, lớp lớp người dân làng Xuân La vẫn đang nỗ lực giữ gìn, phát triển nét đẹp văn hóa của địa phương và không ngừng tìm hướng đi mới cho tò he.

Tò he được bày bán trên đường phố Hà Nội

Tò he được bày bán trên đường phố Hà Nội

Với sự độc đáo và tài tình trong cách tạo nên đồ chơi cho trẻ thơ, tò he - một món quà lưu niệm mộc mạc, đậm chất làng quê Việt đã và đang chinh phục, tạo ấn tượng tốt với các sân chơi văn hoá và bạn bè quốc tế. Hi vọng thứ quà kỉ niệm mang đậm hồn Việt này sẽ được gìn giữ và phát huy tới thế hệ mai sau.

> Đọc tin mới nhất

Bài liên quan

Những trường đại học có mức học phí đắt đỏ nhất thế giới
Những trường đại học có mức học phí đắt đỏ nhất thế giới
18/09/2021 Văn hóa

Ngoài chất lượng giáo dục thì mức học phí của trường đại học cũng là điều mà sinh viên quan tâm trước khi lựa chọn nơi để học tập.

Tìm thấy nền văn minh cổ đại 'vượt thời gian', có tuổi đời 8.000 năm
Tìm thấy nền văn minh cổ đại 'vượt thời gian', có tuổi đời 8.000 năm
17/09/2021 Văn hóa

Một tác phẩm điêu khắc lạc đà ở Ả Rập Saudi đã hé lộ về một nền văn minh cổ đại phát triển "vượt thời gian" từ 8.000 năm trước.

4 bí quyết sống thọ của Càn Long, một vị vua đa tình
4 bí quyết sống thọ của Càn Long, một vị vua đa tình
16/09/2021 Văn hóa

Bí quyết sống thọ của Càn Long là gì, khi ngoài bận rộn việc triều chính thì vua Càn Long còn "hao tâm tổn lực" với hậu cung 3000 giai lệ?

Người Việt Nam chở gì trên yên sau xe máy, xe đạp?
Người Việt Nam chở gì trên yên sau xe máy, xe đạp?
16/09/2021 Văn hóa

Bộ tranh hài hước về chủ đề "Người Việt Nam chở gì trên xe máy" từ một designer khiến không ít người Việt bật cười vì... quá giống mình.

Tại sao Rằm tháng 8 là ngày Tết thiếu nhi?
Tại sao Rằm tháng 8 là ngày Tết thiếu nhi?
15/09/2021 Văn hóa

Bên cạnh ngày 1/6, Rằm tháng 8 cũng được biết đến là ngày Tết thiếu nhi. Đây là ngày mà các bạn nhỏ tất háo hức đi phá cổ và rước đèn.

Tết Trung thu Hà Nội xưa như thế nào?
Tết Trung thu Hà Nội xưa như thế nào?
14/09/2021 Văn hóa

Những bức ảnh Tết Trung thu Hà Nội xưa, cách đây gần một thế kỷ gợi lại biết bao kỷ niệm đẹp, đầm ấm cùng gia đình cho nhiều người dân Hà Nội.

Bánh Trung thu trên thế giới có gì đặc sắc?
Bánh Trung thu trên thế giới có gì đặc sắc?
14/09/2021 Văn hóa

Mâm bánh Trung thu hàng năm ở Việt Nam thường có mặt bánh nướng, bánh dẻo. Vậy Bánh Trung thu ở những quốc gia khác có gì lạ?

Lisa (Black Pink) mang văn hóa Thái vào MV Lalisa thế nào?
Lisa (Black Pink) mang văn hóa Thái vào MV Lalisa thế nào?
10/09/2021 Văn hóa

MV Lalisa của Lisa đạt hơn 30 triệu lượt xem sau 5 giờ công bố. Người đẹp cũng khéo léo lồng ghép văn hóa Thái Lan vào MV triệu view này của mình.

Những lễ hội truyền thống rực rỡ khắp Nepal
Những lễ hội truyền thống rực rỡ khắp Nepal
09/09/2021 Văn hóa

Nepal đang trở thành một điểm đến thu hút khách du lịch. Ngoài những địa điểm thú vị và cảnh quan hùng vĩ, những lễ hội truyền thống ở đây cũng vô cùng đặc sắc.

Cốm Hà Nội làm người ta 'khi đi thì nhớ, khi về thì thương'
Cốm Hà Nội làm người ta 'khi đi thì nhớ, khi về thì thương'
08/09/2021 Văn hóa

Nói đến văn hóa ẩm thực Hà Nội, những người am hiểu chắc chắn sẽ nói đến cốm như một điều rất tự nhiên, như một "gương mặt đại diện" thân thương.

Bà Nà là gì? Vì sao có tên gọi Bà Nà Hills?
Bà Nà là gì? Vì sao có tên gọi Bà Nà Hills?
08/09/2021 Văn hóa

Bà Nà Hill là một trong những khu du lịch nổi tiếng ở khu vực Đà Nẵng, được du khách trong và ngoài nước yêu thích. Vậy "Bà Nà" là gì?

Truyền thuyết cửu vĩ hồ và những chuyện thú vị ít người biết
Truyền thuyết cửu vĩ hồ và những chuyện thú vị ít người biết
06/09/2021 Văn hóa

Cửu vĩ hồ thường được gọi là cáo chín đuôi hay hồ ly chín đuôi, là một trong những hình dạng tiêu biểu nhất của loài hồ ly tinh.

Cách 'trả thù' hành khách của tiếp viên hàng không
Cách 'trả thù' hành khách của tiếp viên hàng không
05/09/2021 Văn hóa

Cách tiếp viên hàng không giao tiếp, xưng hô, phục vụ đồ uống phần nào có thể đánh giá thái độ của họ đối với các hành khách.

Tìm hiểu nhà ngói cổ ở đồng bằng Bắc Bộ
Tìm hiểu nhà ngói cổ ở đồng bằng Bắc Bộ
05/09/2021 Văn hóa

Mô hình nhà ngói cổ có lịch sử lâu đời, mang đặc trưng văn hóa Phương đông và thể hiện được phần nào nếp sống, phong cách sinh hoạt của người dân đồng bằng Bắc Bộ.

Tục uống tro cốt người chết của bộ tộc cổ ở Amazon
Tục uống tro cốt người chết của bộ tộc cổ ở Amazon
03/09/2021 Văn hóa

Bộ tộc Yanomami ở những cánh rừng Amazon khiến cả thế giới kinh ngạc, khi họ duy trì tập tục... uống tro cốt người chết qua một món súp.

Khám phá những 'ngôi chùa mang tên các Bà' ở Hà Nội
Khám phá những 'ngôi chùa mang tên các Bà' ở Hà Nội
02/09/2021 Văn hóa

Có nhiều ngôi chùa mang tên các Bà ở Hà Nội hàm chứa nhiều ý nghĩa, câu chuyện lịch sử. Mời bạn tham khảo cùng chúng tôi.

Loạt ảnh đẹp về ngày Quốc khánh những năm qua
Loạt ảnh đẹp về ngày Quốc khánh những năm qua
02/09/2021 Văn hóa

Bối dịch bệnh khiến việc tổ chức ngày lễ Quốc khánh gặp nhiều hạn chế, nhưng sắc cờ đỏ trong mỗi chúng ta vẫn rực rỡ, đầy hi vọng về một tương lai tươi sáng.

Nghệ thuật điểm thúy tinh xảo bậc nhất ở Trung Quốc
Nghệ thuật điểm thúy tinh xảo bậc nhất ở Trung Quốc
01/09/2021 Văn hóa

Điểm thúy là các kỹ thuật thủ công cao siêu mà trong lịch sử ghi nhận, chưa có trang sức hay châu báu trên thế giới nào sao chép được.

Phong tục khuyến khích đàn ông vào phòng phụ nữ lúc đêm muộn
Phong tục khuyến khích đàn ông vào phòng phụ nữ lúc đêm muộn
01/09/2021 Văn hóa

Phong tục Yobai xưa ở Nhật từng khuyến khích nam nhân "hẹn hò" phụ nữ tại phòng riêng khi đêm xuống. Tuy nhiên, Yobai cũng vô tình tiếp tay cho yêu râu xanh.