• Click để copy

Vẻ đẹp vĩnh hằng của nghệ thuật khảm trai

Nghệ thuật khảm trai từng là nghề độc quyền ở Đông Dương. Đến nay, ngành nghề độc đáo này vẫn được nhiều làng nghề tổ truyền lưu giữ.

Nghệ thuật khảm trai là nghệ thuật trang trí truyền thống lâu đời của Việt Nam, như một thứ “trang sức” độc đáo và sang trọng cho các đồ vật với chất liệu gỗ như đũa, bàn ghế, giường sập, tủ, bình phong, tranh treo tường... Với bàn tay khéo léo, óc sáng tạo phong phú của những người thợ khảm, những tác phẩm mang đậm sắc thái văn hóa của vùng đất chiêm trũng đồng bằng Bắc Bộ đang trở thành môn nghệ thuật thu hút công chúng trong và ngoài nước.

Một tác phẩm khảm trai trên gỗ tái hiện hình ảnh đời sống quen thuộc ở vùng quê Việt Nam

Một tác phẩm khảm trai trên gỗ tái hiện hình ảnh đời sống quen thuộc ở vùng quê Việt Nam

Công phu nghề cổ hơn 1000 năm tuổi

Chẳng ai biết nghề khảm trai xuất hiện tại nước ta từ thời gian nào, thậm chí, ngay cả sự tích về tổ nghề khảm trai cũng được truyền với nhiều tích khác nhau. Có tích thì cho rằng, nghề khảm trai đã xuất hiện ở vùng hạ lưu sông Hồng từ thời vua Đinh, vua Lê với tổ nghề là Ninh Hữu Hưng (làng Ninh Xá, Ý Yên, Nam Định), lại có tích khác: Tổ nghề khảm là ngài Trương Công Thành (làng Chuôn Ngọ, Phú Xuyên, Hà Nội) sống dưới thời triều Lý.

Hàng Khay - Phố khảm trai một thời độc quyền ở Viễn Đông

Hàng Khay - Phố khảm trai một thời độc quyền ở Viễn Đông

Nghề chạm khảm trai, ốc, xà cừ, trên gỗ quý cho đồ gia dụng nói chung, có lẽ được khởi nguồn từ thời nhà Hán bên sứ Tàu, ban đầu chỉ để phục phụ cho tầng lớp ‘’ trâm anh quý tộc’’, những món đồ được làm hoàn toàn thủ công, của các nghệ nhân xưa, theo đơn đặt hàng của giới ‘trâm anh tài phiệt’ tặng nhau nhân những dịp lễ lớn, hoặc cống nạp triều đình theo thể lệ cũ.

Bút khảm trai cao cấp - một trong những sản phẩm của nghệ thuật khảm trai.

Bút khảm trai cao cấp - một trong những sản phẩm của nghệ thuật khảm trai.

Dù quan niệm mỗi nơi mỗi khác, các nhà khảo cổ học và giới nghiên cứu chưa làm rõ được thời điểm ra đời của nghề khảm trai, thế nhưng gần 1000 năm qua, cùng với sự phát triển và tiến trình thay đổi, nghề khảm trai đã nghệ nhân kế thừa truyền thống, giữ gìn và truyền lại cho thế hệ nối tiếp cho đến ngày nay.

Nơi kỹ thuật và nghệ thuật giao hoà

Nếu như trước kia, nghệ thuật khảm trai chỉ được ứng dụng cùng với các sản phẩm gắn liền với nghề mộc, sau đó đến khảm lên đồ đồng, đồi mồi để làm đồ gia dụng, đồ cúng; thì vào đầu thế kỉ XXI, tranh sơn mài khảm trai trở nên thịnh hành, trở thành một loại sản phẩm đắt giá, đòi hỏi kinh nghiệm, tay nghề, tình cảm của người thợ chế tác đối với một tác phẩm nghệ thuật.

Khảm trai trên sập gụ, tủ chè làng Chuôn Ngọ (Phú Xuyên, Hà Nội).

Khảm trai trên sập gụ, tủ chè làng Chuôn Ngọ (Phú Xuyên, Hà Nội).

Nghệ thuật sơn mài khảm trai được biết đến như một loại hình sáng tác vô cùng kì công của hội hoạ mà không phải hoạ sĩ nào cũng có thể dấn thân.

Nghệ thuật sơn mài khảm trai được biết đến như một loại hình sáng tác vô cùng kì công của hội hoạ mà không phải hoạ sĩ nào cũng có thể dấn thân.

Bên cạnh sự công phu của hàng chục lớp sơn, kỹ thuật mài, người hoạ sĩ cũng luôn đi tìm tòi chất liệu mới để kết hợp như cẩn xà cừ, cẩn trứng… để tạo nên vẻ đẹp cho tác phẩm của mình.

Nguyên liệu sử dụng không chỉ là các vỏ trai, ốc thông thường mà dần mở rộng hơn, thậm chí nhập cả vỏ trai, ốc từ nước ngoài do đặc trưng khí hậu, môi trường sinh sống ở mỗi vùng biển khác nhau đã đem lại chất lượng vỏ trai vô cùng phong phú.

Nguyên liệu sử dụng không chỉ là các vỏ trai, ốc thông thường mà dần mở rộng hơn, thậm chí nhập cả vỏ trai, ốc từ nước ngoài do đặc trưng khí hậu, môi trường sinh sống ở mỗi vùng biển khác nhau đã đem lại chất lượng vỏ trai vô cùng phong phú.

Các loại vỏ trai được ưa chuộng là vỏ của trai ngọc môi vàng, trai cửu khổng (bào ngư), diệp xù, trai cánh… với vẻ đẹp sáng rực, óng ánh đầy huyền bí cùng tuổi thọ lâu dài, tạo nên vẻ đẹp có một không hai cho các sản phẩm.

Sự tinh tế, khéo léo của người thợ khảm phần nào thể hiện qua chế tác công đoạn thủ công khác nhau như xẻ, mài, đánh bóng… từng chi tiết dù là mảnh như sợi tóc.

Vỏ trai nhập ngoại

Vỏ trai nhập ngoại

Từ những vỏ trai, vỏ ốc thô sơ tưởng chừng bỏ đi, nhưng qua bàn tay khéo léo của những người nghệ nhân đã tạo nên đa dạng các sản phẩm mang nhiều giá trị, tạo thành một ngành nghề đầy tiềm năng không chỉ cho sự phát triển của nghề thủ công đương đại mà còn cho cả sự phát triển kinh tế chung của cả nước.

Nếu trong quá khứ, nghệ thuật chế tác thủ công rất được coi trọng, thì trong bối cảnh hiện đại ngày nay, với nguồn vật liệu phong phú, cùng sự thành thạo và tay nghề điêu luyện của những người thợ khảm, nghệ thuật chế tác thủ công đã tạo nên những giá trị lớn không chỉ cho làng quê nhỏ bé nơi sản phẩm được sinh ra, mà còn cho cả nền văn hóa của nước nhà.

> Đọc tin mới nhất

Bài liên quan

Những trường đại học có mức học phí đắt đỏ nhất thế giới
Những trường đại học có mức học phí đắt đỏ nhất thế giới
18/09/2021 Văn hóa

Ngoài chất lượng giáo dục thì mức học phí của trường đại học cũng là điều mà sinh viên quan tâm trước khi lựa chọn nơi để học tập.

Tìm thấy nền văn minh cổ đại 'vượt thời gian', có tuổi đời 8.000 năm
Tìm thấy nền văn minh cổ đại 'vượt thời gian', có tuổi đời 8.000 năm
17/09/2021 Văn hóa

Một tác phẩm điêu khắc lạc đà ở Ả Rập Saudi đã hé lộ về một nền văn minh cổ đại phát triển "vượt thời gian" từ 8.000 năm trước.

4 bí quyết sống thọ của Càn Long, một vị vua đa tình
4 bí quyết sống thọ của Càn Long, một vị vua đa tình
16/09/2021 Văn hóa

Bí quyết sống thọ của Càn Long là gì, khi ngoài bận rộn việc triều chính thì vua Càn Long còn "hao tâm tổn lực" với hậu cung 3000 giai lệ?

Người Việt Nam chở gì trên yên sau xe máy, xe đạp?
Người Việt Nam chở gì trên yên sau xe máy, xe đạp?
16/09/2021 Văn hóa

Bộ tranh hài hước về chủ đề "Người Việt Nam chở gì trên xe máy" từ một designer khiến không ít người Việt bật cười vì... quá giống mình.

Tại sao Rằm tháng 8 là ngày Tết thiếu nhi?
Tại sao Rằm tháng 8 là ngày Tết thiếu nhi?
15/09/2021 Văn hóa

Bên cạnh ngày 1/6, Rằm tháng 8 cũng được biết đến là ngày Tết thiếu nhi. Đây là ngày mà các bạn nhỏ tất háo hức đi phá cổ và rước đèn.

Tết Trung thu Hà Nội xưa như thế nào?
Tết Trung thu Hà Nội xưa như thế nào?
14/09/2021 Văn hóa

Những bức ảnh Tết Trung thu Hà Nội xưa, cách đây gần một thế kỷ gợi lại biết bao kỷ niệm đẹp, đầm ấm cùng gia đình cho nhiều người dân Hà Nội.

Bánh Trung thu trên thế giới có gì đặc sắc?
Bánh Trung thu trên thế giới có gì đặc sắc?
14/09/2021 Văn hóa

Mâm bánh Trung thu hàng năm ở Việt Nam thường có mặt bánh nướng, bánh dẻo. Vậy Bánh Trung thu ở những quốc gia khác có gì lạ?

Lisa (Black Pink) mang văn hóa Thái vào MV Lalisa thế nào?
Lisa (Black Pink) mang văn hóa Thái vào MV Lalisa thế nào?
10/09/2021 Văn hóa

MV Lalisa của Lisa đạt hơn 30 triệu lượt xem sau 5 giờ công bố. Người đẹp cũng khéo léo lồng ghép văn hóa Thái Lan vào MV triệu view này của mình.

Những lễ hội truyền thống rực rỡ khắp Nepal
Những lễ hội truyền thống rực rỡ khắp Nepal
09/09/2021 Văn hóa

Nepal đang trở thành một điểm đến thu hút khách du lịch. Ngoài những địa điểm thú vị và cảnh quan hùng vĩ, những lễ hội truyền thống ở đây cũng vô cùng đặc sắc.

Cốm Hà Nội làm người ta 'khi đi thì nhớ, khi về thì thương'
Cốm Hà Nội làm người ta 'khi đi thì nhớ, khi về thì thương'
08/09/2021 Văn hóa

Nói đến văn hóa ẩm thực Hà Nội, những người am hiểu chắc chắn sẽ nói đến cốm như một điều rất tự nhiên, như một "gương mặt đại diện" thân thương.

Bà Nà là gì? Vì sao có tên gọi Bà Nà Hills?
Bà Nà là gì? Vì sao có tên gọi Bà Nà Hills?
08/09/2021 Văn hóa

Bà Nà Hill là một trong những khu du lịch nổi tiếng ở khu vực Đà Nẵng, được du khách trong và ngoài nước yêu thích. Vậy "Bà Nà" là gì?

Truyền thuyết cửu vĩ hồ và những chuyện thú vị ít người biết
Truyền thuyết cửu vĩ hồ và những chuyện thú vị ít người biết
06/09/2021 Văn hóa

Cửu vĩ hồ thường được gọi là cáo chín đuôi hay hồ ly chín đuôi, là một trong những hình dạng tiêu biểu nhất của loài hồ ly tinh.

Cách 'trả thù' hành khách của tiếp viên hàng không
Cách 'trả thù' hành khách của tiếp viên hàng không
05/09/2021 Văn hóa

Cách tiếp viên hàng không giao tiếp, xưng hô, phục vụ đồ uống phần nào có thể đánh giá thái độ của họ đối với các hành khách.

Tìm hiểu nhà ngói cổ ở đồng bằng Bắc Bộ
Tìm hiểu nhà ngói cổ ở đồng bằng Bắc Bộ
05/09/2021 Văn hóa

Mô hình nhà ngói cổ có lịch sử lâu đời, mang đặc trưng văn hóa Phương đông và thể hiện được phần nào nếp sống, phong cách sinh hoạt của người dân đồng bằng Bắc Bộ.

Tục uống tro cốt người chết của bộ tộc cổ ở Amazon
Tục uống tro cốt người chết của bộ tộc cổ ở Amazon
03/09/2021 Văn hóa

Bộ tộc Yanomami ở những cánh rừng Amazon khiến cả thế giới kinh ngạc, khi họ duy trì tập tục... uống tro cốt người chết qua một món súp.

Khám phá những 'ngôi chùa mang tên các Bà' ở Hà Nội
Khám phá những 'ngôi chùa mang tên các Bà' ở Hà Nội
02/09/2021 Văn hóa

Có nhiều ngôi chùa mang tên các Bà ở Hà Nội hàm chứa nhiều ý nghĩa, câu chuyện lịch sử. Mời bạn tham khảo cùng chúng tôi.

Loạt ảnh đẹp về ngày Quốc khánh những năm qua
Loạt ảnh đẹp về ngày Quốc khánh những năm qua
02/09/2021 Văn hóa

Bối dịch bệnh khiến việc tổ chức ngày lễ Quốc khánh gặp nhiều hạn chế, nhưng sắc cờ đỏ trong mỗi chúng ta vẫn rực rỡ, đầy hi vọng về một tương lai tươi sáng.

Nghệ thuật điểm thúy tinh xảo bậc nhất ở Trung Quốc
Nghệ thuật điểm thúy tinh xảo bậc nhất ở Trung Quốc
01/09/2021 Văn hóa

Điểm thúy là các kỹ thuật thủ công cao siêu mà trong lịch sử ghi nhận, chưa có trang sức hay châu báu trên thế giới nào sao chép được.

Phong tục khuyến khích đàn ông vào phòng phụ nữ lúc đêm muộn
Phong tục khuyến khích đàn ông vào phòng phụ nữ lúc đêm muộn
01/09/2021 Văn hóa

Phong tục Yobai xưa ở Nhật từng khuyến khích nam nhân "hẹn hò" phụ nữ tại phòng riêng khi đêm xuống. Tuy nhiên, Yobai cũng vô tình tiếp tay cho yêu râu xanh.