Chủ nhật, 22/08/2021, 10:30 AM
  • Click để copy

Xét nghiệm đại trà và những vấn đề đáng suy nghĩ

Câu chuyện đằng sau của xét nghiệm đại trà không hề đơn giản như vậy, mà có thể gây ra lãng phí lớn cho dân chúng nên cần phải suy nghĩ một chiến lược khác.

Đối với nhiều người ngoài ngành y, câu chuyện rất đơn giản: xét nghiệm toàn bộ dân số, phát hiện người bị nhiễm, điều trị và giảm tải hệ thống y tế. Nhưng câu chuyện đằng sau của xét nghiệm đại trà không hề đơn giản như vậy, mà có thể gây ra lãng phí lớn cho dân chúng. Cần phải suy nghĩ một chiến lược khác.

Vấn đề của xét nghiệm đại trà có thể tóm tắt như sau: (1) dương tính giả và âm tính giả; (2) chi phí khá lớn để phát hiện 1 ca; và (3) hệ quả sau xét nghiệm. Chúng ta sẽ bàn qua từng vấn đề dưới đây để thấy 'bức tranh' chung về xét nghiệm.

1. Dương tính giả và âm tính giả

Cho đến nay thì chắc đa số chúng ta đều biết rằng không có xét nghiệm nào là hoàn hảo cả, hiểu theo nghĩa chính xác 100%. Xét nghiệm PCR được xem là 'chuẩn vàng', nhưng vẫn có sai sót. Có hai sai sót chánh (xem bảng số liệu tóm tắt):

• Người thật sự không bị nhiễm, nhưng xét nghiệm cho ra kết quả dương tính. Đây là trường hợp 'dương tính giả'. Các xét nghiệm PCR thuờng có tỉ lệ dương tính giả khoảng 5% (trung bình), nhưng xét nghiệm nhanh [dựa vào kháng nguyên] thì dương tính giả chỉ chừng 1%.

• Người thật sự bị nhiễm, nhưng xét nghiệm cho ra kết quả âm tính. Đây là trường hợp 'âm tính giả'. Các xét nghiệm PCR thuờng có tỉ lệ âm tính giả khoảng 13% (trung bình), còn xét nghiệm nhanh thì rất cao, có thể lên đến 50%.

Điều này dẫn đến khó khăn cho một cá nhân là nếu họ nhận được kết quả dương tính thì chưa chắc họ bị nhiễm, vì có thể chỉ là dương tính giả. Có nhiều lí do tại sao dương tính giả, kể cả lí do con virus đã 'chết' nhưng vì PCR rất nhạy nên vẫn phát hiện nó!

2. Bao nhiêu người bị nhiễm?

Có cách nào định lượng sai sót dương tính giả và âm tính giả trong cộng đồng không? Câu trả lời là có, nhưng với một giả định. Giả định về số ca nhiễm thật sự trong cộng đồng. Cho đến nay, không ai biết được bao nhiêu người trong cộng đồng bị nhiễm, nhưng chắc chắn con số đó cao hơn con số chúng ta phát hiện.

Vậy ước tính có bao nhiêu người bị nhiễm trong cộng đồng? Theo một phân tích mà tôi 'favorite' (vì họ dùng phương pháp tốt), thì số người bị nhiễm trong cộng đồng Âu châu dao động từ 2.6% đến 16.1%, và tính trung bình là 6.2% (làm chẵn 6%) [1]. Rất cao.

Giản đồ dưới đây minh hoạ cho một chương trình xét nghiệm đại trà trên 10 triệu người. Với dân số 10 triệu người, chúng ta kì vọng sẽ có 600,000 người bị nhiễm (với giả định tỉ lệ nhiễm là 6% như y văn). Phương pháp PCR có độ nhạy 87% sẽ giúp chúng ta phát hiện 522,000 người dương tính, tức là chúng ta bỏ sót 78,000 người (âm tính giả). Với độ đặc hiệu 95%, PCR sẽ cho ra 5% dương tính giả, tương đương với 470,000 người.

Như vậy, PCR sẽ cho ra 522,000 + 470,000 = 992,000 người có kết quả dương tính. Nhưng trong số này chỉ có 522,000 là đúng (bị nhiễm). Nói cách khác, cứ 100 người có kết quả dương tính, thì chỉ có 53 người là thật sự bị nhiễm, còn lại 47 người là kết quả sai.

Thực hiện lấy mẫu xét nghiệm COVID-19 do các bác sĩ khoa xét nghiệm của bệnh viện Nguyễn Tri Phương đảm trách tại bến xe miền Tây.

Thực hiện lấy mẫu xét nghiệm COVID-19 do các bác sĩ khoa xét nghiệm của bệnh viện Nguyễn Tri Phương đảm trách tại bến xe miền Tây.

3. Chi phí cho cộng đồng

Những tính toán đơn giản trên dẫn đến câu hỏi: cộng đồng sẽ tốn bao nhiêu tiền để phát hiện 1 ca nhiễm?

Theo báo chí thì chi phí xét nghiệm PCR là khoảng 734.000 đồng/mẫu xét nghiệm [2]. Nhưng nếu làm số nhiều thì chi phí chắc thấp hơn. Chúng ta thử tính dựa vào chi phí 500,000 đồng / mẫu hay 25 USD.

Bởi vì xét nghiệm đại trà phải làm trên 10 triệu người (quần thể giả định), nên tổng chi phí là 10 triệu x 25 = 250 triệu USD.

Với 250 triệu USD, chúng ta phát hiện 522,000 ca dương tính thật. Như vậy chi phí để phát hiện 1 ca là 479 USD, hay 9.58 triệu đồng. Tức là, người dân phải chi ra gần 10 triệu đồng chỉ để phát hiện 1 ca dương tính thật!

4. Sau xét nghiệm

Nhưng dĩ nhiên câu chuyện không dừng ở đó. Sau xét nghiệm dương tính lại có thể phải xét nghiệm tiếp để chắc ăn, bởi vì xét nghiệm đầu có thể chưa chính xác. Có người phải làm xét nghiệm cả 3 lần để xác định. Do đó, chi phí cộng đồng lớn hơn nhiều so với con 250 triệu USD.

Cái giả định đằng sau là những người dương tính và xác định bị nhiễm cần được điều trị. Chương trình phát hiện 522,000 ca nhiễm, vậy câu hỏi đặt ra là hệ thống y tế có thể kham nổi con số này?

Tuy nhiên, tỉ lệ ca nặng cần nhập viện có lẽ là 20%. Hai chục phần trăm của 522,000 ca là 104,400 ca cần nhập viện. Vẫn là một con số khá lớn cho hệ thống y tế.

Người dân sống trên địa bàn phường 15, quận Gò Vấp đang được lấy mẫu xét nghiệm tầm soát COVID-19. Ảnh: VGP/Nguyễn Kim

Người dân sống trên địa bàn phường 15, quận Gò Vấp đang được lấy mẫu xét nghiệm tầm soát COVID-19. Ảnh: VGP/Nguyễn Kim

5. Một chiến lược khác

Những tính toán trên cho thấy xét nghiệm đại trà rất tốn kém và không phải là một 'good idea'. Cần phải suy nghĩ một chiến lược khác, và tôi gọi là chiến lược 'focused testing'. Theo cách làm này, chỉ nên xét nghiệm những người mà kết quả sẽ chính xác hơn và cái 'diagnostic yield' cao hơn. Cần nói thêm rằng các phương pháp xét nghiệm, ngay cả xét nghiệm kháng nguyên, có độ chính xác cao ở những người có triệu chứng (nhưng ở người không có triệu chứng thì độ chính xác kém). Do đó, tôi nghĩ chỉ xét nghiệm những ai:

• Có triệu chứng -- bất kể người đó đã tiêm hay chưa tiêm vaccine. "Triệu chứng" ở đây là bao gồm ho, khó thở, mệt mỏi, đau cơ, nhức đầu, mất vị giác, đau cổ họng, ỏi mửa, tiêu chảy, v.v.

• Có tiếp xúc với người bị nhiễm: đây là những người có nguy cơ cao, nên xét nghiệm những người này có hiệu quả hơn;

Chúng ta có thể giả định rằng số người đáp ứng hai tiêu chuẩn trên chiếm khoảng 10% dân số giả định, tức khoảng 1 triệu người. Do đó, tập trung vào các nhóm này sẽ giúp giảm gánh nặng về chi phí cho cộng đồng mà còn giúp gia tăng hiệu quả của tầm soát.

Thật ra, những bàn luận trên đây trở thành vô nghĩa khi biến thể Delta hiện diện. Biến thể Delta có hệ số lây lan lên đến 6-7, thì từ ý tưởng miễn dịch cộng đồng đến xét nghiệm đều vô nghĩa. Nói như Giáo sư Andrew Pollard (người sáng chế vaccine AstraZeneca) thì xét nghiệm đại trà đối với biến thể Delta là vô nghĩa và không có cách gì để ngăn chận con virus này trong cộng đồng. Chúng ta phải chấp nhận và điều chỉnh để sống chung với nó thôi.

Tài liệu tham khảo:

Robust estimates of the true (population) infection rate for COVID-19: a backcasting approach

Delta variant has wrecked hopes of herd immunity, warn scientists (The Telegraph)

Giá một lần xét nghiệm COVID-19 theo quy định mới là bao nhiêu? (Báo Tuổi Trẻ)

> Đọc tin mới nhất hôm nay

Bài liên quan
Dự thảo chương trình khôi phục và phát triển du lịch nội địa sau Covid-19
Dự thảo chương trình khôi phục và phát triển du lịch nội địa sau Covid-19
17/09/2021 Nghiên cứu

Theo dự thảo của Hiệp hội du lịch Việt Nam, chương trình Khôi phục du lịch nội địa sau Covid-19 đợt 4 gồm 2 giai đoạn gồm: khôi phục các hoạt động du lịch địa phương để đẩy mạnh du lịch nội địa, từng bước mở cửa du lịch quốc tế và đưa Du lịch Việt Nam trở lại trạng thái ổn định.

'Ranh giới' - phóng sự đặc biệt của VTV chiếm trend từ tối 8/9
'Ranh giới' - phóng sự đặc biệt của VTV chiếm trend từ tối 8/9
09/09/2021 Thống kê

'Ranh giới' - phóng sự đặc biệt của VTV chiếm trend: Từ tối 8/9 nhiều người xem VTV và Youtube đã bày tỏ nỗi xúc động sâu sắc về phóng sự này.

Những được - mất của Thái Lan khi thí điểm 'Hộp cát Phuket'
Những được - mất của Thái Lan khi thí điểm 'Hộp cát Phuket'
28/08/2021 Phân tích

'Hộp cát Phuket' được cho là bước đệm quan trọng để tái thiết du lịch Thái Lan giữa khủng hoảng đại dịch, vậy xứ chùa Vàng đã được - mất gì trong dự án này?

Xu hướng du lịch 2021: Gọi tên những loại hình du lịch nào?
Xu hướng du lịch 2021: Gọi tên những loại hình du lịch nào?
27/08/2021 Thống kê

Xu hướng du lịch 2021 (travel trends for 2021) được các bên nghiên cứu đưa ra với kỳ vọng sẽ góp phần vào sự hồi phục hoạt động du lịch.

Lý do khiến nhiều du khách Việt bị kỳ thị khi đi tour
Lý do khiến nhiều du khách Việt bị kỳ thị khi đi tour
25/08/2021 Nghiên cứu

Theo thống kê, số lượng khách du lịch Việt Nam ở nước ngoài bị kỳ thị tăng đáng kể. Vậy đâu là lý do khiến du khách Việt bị kỳ thị khi đi tour?

Thực hư câu chuyện muỗi biến đổi gen, không trông thấy người?
Thực hư câu chuyện muỗi biến đổi gen, không trông thấy người?
19/08/2021 Nghiên cứu

Muỗi biến đổi gen là thử nghiệm của các nhà khoa học sử dụng công cụ chỉnh sửa gene Crispr-Cas9 để làm con người trở nên vô hình trong mắt chúng.

Định luật Murphy: Điều xấu nhất sẽ xảy ra vào lúc tệ nhất
Định luật Murphy: Điều xấu nhất sẽ xảy ra vào lúc tệ nhất
17/08/2021 Phân tích

Định luật Murphy luôn khẳng định rằng, nếu một điều xấu có thể xảy ra, tức là nó sẽ xảy ra vào lúc tệ nhất.

Du lịch đang làm các giá trị ẩm thực Việt Nam được tỏa sáng
Du lịch đang làm các giá trị ẩm thực Việt Nam được tỏa sáng
15/08/2021 Phân tích

Đó là nội dung ý kiến của Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch Nguyễn Trùng Khánh về ẩm thực Việt Nam tại hội thảo “Giá trị thực dụng - Nền văn hóa ẩm thực miền Trung”.

GĐ Sở Du lịch Kiên Giang: Chưa sẵn sàng ‘đánh cược’ với mở cửa du lịch
GĐ Sở Du lịch Kiên Giang: Chưa sẵn sàng ‘đánh cược’ với mở cửa du lịch
13/08/2021 Phân tích

GĐ Sở Du lịch Kiên Giang Bùi Quốc Thái cho biết, hiện tại tỉnh vẫn chưa sẵn sàng mở cửa du lịch quốc tế ở Phú Quốc vào tháng 10/2021 sắp tới trong bối cảnh dịch bệnh đang diễn biến phức tạp như hiện nay.

Nhận diện các loại hình du lịch nông thôn
Nhận diện các loại hình du lịch nông thôn
09/08/2021 Nghiên cứu

Du lịch nông thôn ở Việt Nam được xác định có 3 loại hình chủ đạo là du lịch cộng đồng, du lịch canh nông và du lịch sinh thái.

Con người thay đổi cách nhìn nhận về du lịch từ sau đại dịch Covid-19
Con người thay đổi cách nhìn nhận về du lịch từ sau đại dịch Covid-19
07/08/2021 Nghiên cứu

Đại dịch Covid-19 vẫn chưa được kiểm soát, nhưng sang 2021, ngày càng nhiều quốc gia đã thận trọng trong việc mở cửa biên giới của họ. Với lĩnh vực du lịch đang phục hồi trở lại, chúng ta đang khao khát điều gì và điều này nói lên điều gì về chúng ta?

3 xu hướng du lịch hậu Covid-19 là gì?
3 xu hướng du lịch hậu Covid-19 là gì?
07/08/2021 Phân tích

Các doanh nghiệp trong ngành cần nắm bắt những xu hướng du lịch hậu Covid-19 sau, góp phần hồi phục và mang lại sức sống mới cho thị trường du lịch.

Hiệu ứng tâm lý xã hội kỳ lạ: Thấy chết không cứu
Hiệu ứng tâm lý xã hội kỳ lạ: Thấy chết không cứu
07/08/2021 Nghiên cứu

Thấy chết không cứu được cho là một hiệu ứng tâm lý xã hội kỳ lạ khi càng ngày càng nhiều nạn nhân tử vong trước sự chứng kiến của nhiều người.

Cách khử khuẩn khi 99% ca nhiễm Covid-19 lây lan ở trong nhà
Cách khử khuẩn khi 99% ca nhiễm Covid-19 lây lan ở trong nhà
04/08/2021 Nghiên cứu

Có tới 99% ca nhiễm Covid-19 lây lan ở trong nhà. Nhiều nghiên cứu thực tế tại Trung Quốc và châu Âu châu đã khẳng định điều đó, GS Nguyễn Văn Tuấn (Úc) cho biết trong bài viết.

Khuyến nghị cung ứng thực phẩm mùa dịch từ Liên Hiệp Quốc
Khuyến nghị cung ứng thực phẩm mùa dịch từ Liên Hiệp Quốc
02/08/2021 Phân tích

Nhằm đảm bảo sự an toàn và hiệu quả cho quá trình cung ứng thực phẩm mùa dịch, cơ quan đại diện Liên Hiệp Quốc tại Campuchia có một số khuyến nghị sau.

Lý do Bhutan thành công trong chiến dịch tiêm chủng là gì?
Lý do Bhutan thành công trong chiến dịch tiêm chủng là gì?
29/07/2021 Phân tích

Tính tới 27.7, Bhutan đã tiêm chủng cho 90% dân số và được gọi là "kỳ tich tiêm chủng". Vậy, lý do Bhutan thành công trong chiến dịch tiêm chủng này là gì?

Các vấn đề đặt ra trong phát triển du lịch cộng đồng tại Vườn quốc gia Xuân Sơn:
Các vấn đề đặt ra trong phát triển du lịch cộng đồng tại Vườn quốc gia Xuân Sơn:
28/07/2021 Nghiên cứu

Du lịch cộng đồng gắn với bảo vệ các truyền thông văn hóa, các nguồn di sản thiên nhiên tại Vườn quốc gia Xuân Sơn sẽ ngày càng phát triển theo hướng bền vững.

Phú Thọ - Điểm đến cội nguồn lợi thế phát triển du lịch
Phú Thọ - Điểm đến cội nguồn lợi thế phát triển du lịch
28/07/2021 Nghiên cứu

Phú Thọ "Đất tổ - điểm đến cội nguồn", địa bàn phát triển du lịch trọng điểm trên địa bàn tỉnh và vùng trung du miền núi bắc bộ.